Sosyal medyada son aylarda hızla artış gösteren gizli reklamlar ve yapay zeka teknolojisiyle üretilen yüksek gerçekliğe sahip yanıltıcı videoların ardından Ticaret Bakanlığı harekete geçti. Bakanlık tarafından hazırlanan ve Resmi Gazete’nin bugünkü sayısında yayımlanan “Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile sosyal medya kuralları yeniden şekillendirildi. Yeni düzenlemeyle birlikte dijital mecralardaki usulsüzlüklerin önüne geçilmesi, dolandırıcılık olaylarının engellenmesi ve çocukların korunması hedefleniyor.
Yapay zeka içeriklerine ve gizli reklamlara sıkı takip
Düzenlemenin en dikkat çekici maddelerinden biri, gerçek ile yapay olanın ayırt edilmesini zorlaştıran yapay zeka kullanımına yönelik oldu. Reklam Kurulu'nun saha verileri, "deepfake" olarak adlandırılan sahte içeriklerin tüketicilerin karar verme sürecini manipüle ettiğini ortaya koyuyor. Bu kapsamda, insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin yapay zekayla üretildiğinin içerikte açıkça belirtilmesi zorunlu hale getirildi. Gerçek kişilerin dijital kopyalarının, sanki bir ürünü bizzat denemiş gibi gösterilmesi ise tamamen yasaklandı.
"Influencer" olarak nitelendirilen sosyal medya içerik üreticilerinin milyarlarca liralık reklam trafiği de yeni kurallarla kayıt altına alınıyor. Hediye ürün, davet veya indirim gibi her türlü menfaat ilişkisinin "reklam" veya "tanıtım" ibaresiyle belgelenmesi şart koşularak gizli reklamların önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Karanlık tasarımlara ve yeşil aklamaya geçit yok
Tüketicileri istemedikleri işlemlere yönlendiren, üyelikten çıkmayı zorlaştıran veya "stokta son ürün" gibi sahte aciliyet hissi yaratan "karanlık tasarımlar" da Reklam Kurulu'nun radarında yer alıyor. Ayrıca, çevre hassasiyeti olan tüketicileri manipüle eden "yeşil aklama" (greenwashing) uygulamalarına karşı da önlem alındı. Buna göre; "doğa dostu" ve "sürdürülebilir" gibi kavramlar, üniversite onayı veya akredite kuruluş belgesi olmadan reklamlarda kullanılamayacak. Çocukların internet alışkanlıkları üzerinden profillenerek onlara özel reklam sunulması da engellenen faaliyetler arasında yer alıyor.
İhlal durumunda milyonlarca liralık ceza uygulanacak
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Türkiye'deki internet kullanıcılarının yüzde 89,5'i sosyal medya platformlarında aktif olarak zaman geçiriyor. Bu yüksek oran, dijital dünyayı kötü niyetli manipülasyonlara açık hale getiriyor. Reklam Kurulu, yönetmeliğe aykırı durumların tespiti halinde resen inceleme başlatma yetkisine sahip. Aldatıcı reklam ve haksız ticari uygulamalar için belirlenen idari para cezaları, ihlalin gerçekleştiği mecraya göre 79 bin 161 lira ile 31 milyon 808 bin 530 lira arasında değişiklik gösteriyor. Kuralların ihlali durumunda içeriklere durdurma cezasından en üst limitten para cezasına kadar çok boyutlu yaptırımlar uygulanacak.
