Şehir içi ulaşımın popüler araçlarından biri haline gelen elektrikli scooter'lar (e-scooter), sanılanın aksine ciddi hayati riskler barındırıyor. İngiltere ve Galler'de gerçekleşen kazaları mercek altına alan geniş kapsamlı bir araştırma, e-scooter kullanıcılarının motosiklet ve bisiklet sürücülerine kıyasla çok daha ağır yaralanmalarla karşı karşıya kaldığını kanıtladı.
Chelsea ve Westminster Hastanesi NHS Vakfı uzmanlarından David Bodansky liderliğinde yürütülen çalışmada, 2020-2022 yılları arasında 18 farklı şehirde meydana gelen ağır travma kayıtları incelendi. Elde edilen veriler, e-scooter sürücülerinde görülen yaralanmaların üçte birinden fazlasını beyin travmalarının oluşturduğunu gösterdi. Ayrıca bu kişilerin travmatik beyin hasarı veya damar yaralanması yaşama olasılığının motosikletçilere kıyasla üç kattan fazla olduğu belirlendi.
Kadın Sürücüler İki Kat Daha Fazla Risk Altında
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise cinsiyete dayalı kaza verileri oldu. Kadınların erkeklere kıyasla yaklaşık üçte bir oranında daha fazla kazaya karıştığı tespit edilirken, ciddi yaralanma bildirme olasılıklarının ise erkeklerin iki katından fazla olduğu kaydedildi.
Uzmanlar, bu durumun temel nedenlerinden birinin e-scooter tasarımları olduğunu vurguluyor. Araçlardaki gidon yüksekliğinin genellikle erkek anatomisine göre ayarlanması, kadın sürücülerin kaza anında daha fazla göğüs ve üst vücut travması yaşamasına yol açıyor. Ayrıca kazalardan etkilenen grubun %16’sını 18 yaş altındaki çocukların oluşturması, tehlikenin boyutunu artırıyor.
Küçük Tekerlekler ve Yüksek Ağırlık Merkezi
E-scooter'ların neden bu derece ağır yaralanmalara yol açtığı sorusuna yanıt arayan uzmanlar, aracın mekanik yapısına dikkat çekiyor. Nottingham Trent Üniversitesi’nden Dr. Petya Ventsislavova, bu araçların bisikletlerden çok farklı bir kullanım dinamiğine sahip olduğunu belirtiyor.
Ayakta sürüş pozisyonunun ağırlık merkezini yükselttiğini ve direksiyon sistemini son derece hassas hale getirdiğini ifade eden Ventsislavova, küçük tekerlek boyutunun en büyük risk faktörü olduğuna işaret ediyor. Yoldaki küçük bir çukur veya kaldırım kenarına çarpan aracın aniden durması, sürücünün öne doğru takla atarak doğrudan başının üzerine düşmesine sebep oluyor. Araştırmaya katılan sürücülerin %6'sından daha azının kask takıyor olması ise yaralanmaların şiddetini katlıyor.
"Resmi Eğitim ve Sıkı Düzenleme Şart"
Birleşik Krallık’ta kiralık e-scooter denemeleri resmi olarak sürdürülse de, sokaklarda kişisel mülkiyette olan yaklaşık 1 milyon araç bulunuyor. Kamu yollarında kullanımı yasal olmamasına rağmen yaygınlaşan e-scooter'lar için uzmanlar acil yasal düzenleme çağrısında bulunuyor.
E-scooter'ların motorlu araç kategorisinde değerlendirilmesi gerektiğini savunan akademisyenler; zorunlu güvenlik eğitimi, kask kullanımı ve sürüş alanlarının net kurallarla belirlenmesi gerektiğini ifade ediyor. İngiltere Ulaştırma Bakanlığı ise bulguların endişe verici olduğunu kabul ederek, yol güvenliğini sağlamak adına mevcut test süreçlerinin ardından yasal çerçevenin güncelleneceğini bildirdi.
