Rus enerji devi Lukoil’in kurucusu ve uzun yıllar CEO’luk görevini üstlenen Vagit Alekperov, şirketin uluslararası operasyonlarını elden çıkarma kararıyla birlikte yeniden küresel gündemin merkezine oturdu. Özellikle ABD’nin 2025 yılında yürürlüğe koyduğu yaptırımlar sonrası hızlanan bu süreç, sadece enerji piyasalarını değil, aynı zamanda Rusya'nın küresel ekonomik etkisini de derinden etkileyecek bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Peki, Vagit Alekperov kimdir, Lukoil neden Carlyle Group’a satış yapıyor, satışın arkasında hangi dinamikler var?
Vagit Alekperov kimdir, nereli, kaç yaşında?
Vagit Yusufovich Alekperov, 1 Eylül 1950 tarihinde Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de dünyaya geldi. Azerbaycan kökenli olan Alekperov, Sovyetler Birliği vatandaşı olarak yetişti ve eğitim hayatını da Sovyet sisteminde tamamladı. Bakü Petrol ve Kimya Enstitüsü’nde petrol mühendisliği eğitimi aldıktan sonra, enerji sektöründe aktif görevler almaya başladı.
Bugün 70 yaşını aşmış olan Alekperov, uzun yıllardır Rusya’nın en zengin iş insanlarından biri olarak Forbes ve Bloomberg gibi prestijli listelerde yer almaktadır.
Vagit Alekperov’un kariyeri nasıl başladı?
Kariyerine Sovyetler Birliği’nin çeşitli kamu enerji kuruluşlarında başlayan Alekperov, 1980’li yıllarda Batı Sibirya’da üretim alanlarında yönetici pozisyonlarında görev aldı. Bu dönemde saha tecrübesi kazanmasının ardından, 1990 yılında Sovyet Petrol Sanayi Bakan Yardımcılığı görevine getirildi. Bu, onun siyasi ve ekonomik güç çevrelerinde hızla yükselmesini sağlayan önemli bir kırılma noktası oldu.
Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte, Alekperov’un liderliğinde üç büyük petrol üretim birimi birleştirilerek Lukoil kuruldu. Kuruluş yılı olan 1991'den itibaren şirketin başkanı ve CEO’su olarak görev yaptı.
Lukoil nasıl kuruldu, Alekperov’un rolü neydi?
Lukoil, Sovyetler sonrası dönemde kurulan ilk özel enerji devlerinden biridir. Devlet destekli üç büyük üretim kolunun bir araya getirilmesiyle oluşturulan şirket, Alekperov’un vizyoner liderliğiyle kısa sürede uluslararası arenada tanınan bir enerji oyuncusu haline geldi.
Kurulduğu ilk günden itibaren petrol üretimi, rafinaj, dağıtım ve ticaret gibi birçok alanda entegre bir yapıya sahip olan Lukoil, bugün dünya genelindeki petrol üretiminin yaklaşık %2’sini gerçekleştiren dev bir enerji şirketidir. Alekperov, şirketin en büyük bireysel hissedarı olarak, yıllarca hem operasyonel hem de stratejik kararlarda belirleyici oldu.
Vagit Alekperov neden Lukoil yönetiminden istifa etti?
2022 yılında, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası Batı ülkelerinin uyguladığı ağır ekonomik yaptırımlar nedeniyle Alekperov, Lukoil CEO’luğu görevinden istifa ettiğini açıkladı. Bu istifa, yaptırımların doğrudan şirket yönetimlerini hedef almaya başladığı bir döneme denk geldi.
Alekperov, şirketin hissedarı olmaya devam etse de, yönetim kurulu ve karar alma mekanizmalarından çekilerek Lukoil’in Batı’daki yasal süreçlerden etkilenmesini asgariye indirmeyi hedefledi. Ancak bu adım, Lukoil’in yaptırım listesinden çıkarılmasına yetmedi.
Lukoil uluslararası varlıklarını neden Carlyle’a satıyor?
29 Ocak 2026 tarihinde duyurulan satış kararı, ABD’nin uyguladığı yaptırımların doğrudan sonucu olarak değerlendiriliyor. Lukoil, uluslararası varlıklarının büyük bölümünü ABD merkezli yatırım şirketi Carlyle Group’a devretmek için anlaşma sağladı. Satış, Lukoil International GmbH üzerinden yürütülecek.
Bu kapsamda, ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC)'nden izin alınması ve düzenleyici şartların yerine getirilmesi gerekiyor. Satışın tamamlanması halinde, Lukoil’in Avrupa, Ortadoğu ve bazı Asya varlıkları Carlyle’a geçecek. Ancak Kazakistan’daki operasyonlar bu satış dışında tutuldu.
Lukoil daha önce kime satış yapmak istemişti? Neden iptal edildi?
Lukoil, Ekim 2025’te, aynı varlıkları İsviçre merkezli Gunvor Group’a satmak üzere anlaşma sağlamıştı. Ancak OFAC, Gunvor’u “Kremlin’e yakın kuruluş” olarak tanımladığı için satış reddedildi. Bu gelişme, Rus şirketlerinin Batı ile iş yapma süreçlerinde yeni bir bariyerin ortaya çıktığını gösterdi.
Gunvor’un ardından Lukoil varlıkları, ExxonMobil, Chevron, ADNOC gibi küresel enerji devlerinin de radarına girdi. Ancak yasal engeller nedeniyle hiçbir işlem sonuçlanamadı.
ABD yaptırımları neden Lukoil’i hedef aldı?
ABD Başkanı Donald Trump, Ekim 2025’te Lukoil’i de kapsayan yeni yaptırım paketini açıklamıştı. Gerekçe olarak, Lukoil’in Ukrayna’daki savaşta barış sürecine aktif destek vermemesi gösterilmişti. Yaptırımlar kapsamında şirketin ABD’deki tüm mal varlıkları donduruldu, ABD vatandaşlarının Lukoil ile finansal işlem yapması yasaklandı.
Bu hamle, Lukoil’in küresel ticaretini neredeyse felç etti. Şirket, uzun vadede büyümesini sürdürebilmek için Batı’daki operasyonlarını tasfiye etmek zorunda kaldı.
Carlyle Group kimdir, neden Lukoil varlıklarıyla ilgileniyor?
Carlyle Group, merkezi Washington D.C.’de bulunan bir özel sermaye yatırım şirketidir. Enerji, savunma, sağlık, finans gibi alanlarda milyarlarca dolarlık portföye sahiptir. Lukoil’in elden çıkardığı varlıklar, Carlyle için stratejik enerji alanlarında önemli bir genişleme fırsatı anlamına geliyor.
Carlyle, bu satın almayla düşük fiyata yüksek verimli enerji projelerine erişim sağlamayı hedefliyor. ABD yönetimiyle yakın ilişkileri nedeniyle OFAC onayını alma şansı en yüksek yatırımcılar arasında gösteriliyor.
Satışın etkileri ne olacak?
Bu satış tamamlanırsa, Lukoil’in uluslararası enerji piyasasındaki varlığı büyük ölçüde zayıflayacak. Şirket, sadece iç piyasaya ve bazı dost ülkelerle sınırlı operasyonlara odaklanmak zorunda kalacak.
Vagit Alekperov’un ekonomik gücü ve itibarı, Lukoil’in dış varlıkları olmadan ne kadar sürebilir, bu da önümüzdeki dönemin merak edilen başlıklarından biri olacak. Öte yandan, ABD merkezli yatırım fonlarının Rusya kaynaklı enerji varlıklarını yeniden şekillendirmeye başlaması, küresel enerji denkleminde ciddi değişimlere yol açabilir.
