Türkiye'nin 2008 ve 2009 yıllarında hayata geçirdiği tütün kontrolü reformu, dünya çapında örnek gösterilen bir model olmaya devam ediyor. İkamet edilen konutlar haricindeki tüm kapalı alanları kapsayan dumansız hava sahası uygulaması, pasif içiciliğin önüne geçmeyi hedeflerken, kuralları ihlal edenlere yönelik yaptırımlar da aralıksız sürüyor. Mega kent İstanbul'da son 5 yılda gerçekleştirilen tütün denetimleri, yasağa direnen işletmelerin ağır bedeller ödediğini ortaya koydu.
1,3 Milyondan Fazla İşletme Kıskaca Alındı
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü verilerine göre, şehir genelinde halk sağlığını korumak adına 65 ekip ve 145 uzman personel sahada aktif görev yapıyor. Ekipler tarafından "serbest", "ihbar", "takip" ve "çapraz" olmak üzere dört farklı yöntemle yürütülen denetimler kapsamında, son 5 yılda toplam 1 milyon 349 bin 147 işletme mercek altına alındı.
Yapılan incelemelerde, kapalı mekanda tütün kullanımına göz yumduğu veya kuralları ihlal ettiği belirlenen 25 bin 970 iş yerine toplam 694 milyon 666 bin 994 lira idari para cezası uygulandı.
İhlaller Katlandı, Rekor Ceza Geçen Yıl Kesildi
Yıllara göre yapılan analizler, denetim sıklığının artmasıyla birlikte tespit edilen ihlal sayılarının ve kesilen cezaların da tırmanışa geçtiğini gösteriyor. Verilere göre 2022 yılında 22,2 milyon lira olan ceza tutarı, 2023'te 33 milyon liraya yükseldi. Esas büyük sıçrama ise 2024 ve 2025 yıllarında yaşandı.
2024 yılında 154,5 milyon lira olan ceza miktarı, geçtiğimiz yıl (2025) tavan yaparak 278 milyon 960 bin 429 lira ile rekor seviyeye ulaştı. İçinde bulunduğumuz yılın ilk 6 ayında ise denetimler hız kesmedi; 110 binin üzerinde işletme kontrol edilirken, kesilen ceza miktarı şimdiden 205 milyon lirayı geride bıraktı.
Sadece Para Cezası Değil, Kilit De Vuruldu
Yasağı çiğnemeyi alışkanlık haline getiren ve uyarılara uymayan işletmelere karşı sadece maddi yaptırımlarla yetinilmedi. Son 5 yıllık süreçte, tütün yasaklarını ısrarla ihlal eden 681 işletme hakkında geçici kapatma kararı uygulandı. Ayrıca ticari işletmelerin yanı sıra, kapalı alanda sigara içerek çevresine zarar veren 1.958 şahsa da doğrudan idari para cezası kesildi. Bu süreçte vatandaşların duyarlılığı da dikkat çekti; SABİM (184) ve ilgili kanallar üzerinden gelen ihbarlar doğrultusunda 36 binden fazla ani denetim gerçekleştirildi.
"Pasif Maruziyet Yıllık 1,2 Milyon Can Alıyor"
Uygulamanın hayati önemine değinen Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Volkan Kara, tütün kullanımının küresel çapta yılda 8 milyon insanın ölümüne yol açtığını hatırlatarak çarpıcı uyarılarda bulundu. Prof. Dr. Kara, "Bu ölümlerin 1,2 milyonu maalesef kendisi sigara içmediği halde dumana maruz kalan pasif içicilerden oluşuyor. Dumansız hava sahası, tam da bu masum insanları korumak için var" dedi.
Sigara dumanının sindiği ortamlarda zararlı gaz ve partiküllerin 3 ila 6 ay boyunca asılı kalabildiğine dikkat çeken Kara, sigaranın toplumdaki görünürlüğünü azaltmanın çocukların geleceği için kritik olduğunu belirtti. Yeşilay ve Sağlık Bakanlığı'nın ücretsiz sigara bırakma tedavileri ve danışmanlık hizmetleri sunduğunu da hatırlatan Kara, temiz hava hakkını korumak adına tüm vatandaşları ihlalleri bildirmeye ve sorumluluk almaya davet etti
