Çağdaş sanatın en çok tartışılan, eleştirilen ve aynı zamanda değer kazanan ikonik yapıtlarından biri, bir kez daha sıra dışı bir olayla dünya gündemine oturdu. İtalyan aykırı sanatçı Maurizio Cattelan imzasını taşıyan ve güncel değeri 6,2 milyon dolar olarak hesaplanan duvara bantlanmış muz eseri "Comedian", Fransa’nın doğusunda yer alan prestijli sanat kurumu Pompidou-Metz Müzesi’nde çalındı. Cumartesi günü rutin kontroller esnasında bir güvenlik görevlisinin fark ettiği hırsızlık olayı, sanat dünyasında yeni bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Ünlü Centre Pompidou’nun Metz şubesinde sergilenen eserin merkezindeki meyvenin aniden ortadan kaybolması üzerine müze yönetimi hızla harekete geçti. Kimliği henüz belirlenemeyen kişi veya kişilere karşı savcılığa resmi hırsızlık başvurusunda bulunulduğunu açıklayan Pompidou-Metz yetkilileri, bu durumun sadece maddi bir kayıp değil, sanatsal emeğe ve esere yönelik ciddi bir saygısızlık olduğunu vurguladı.
Eserin Doğası Gereği Üç Günde Bir Yenileniyor
Kavramsal sanatın sınırlarını zorlayan "Comedian" eseri, organik ve çabuk bozulan bir nesne barındırdığı için zaten sürekli bir dönüşüm içerisindeydi. Müze yönetimi, hijyen ve estetik kaygılarla duvardaki muzu her üç günde bir taze bir meyveyle değiştiriyordu. Nitekim hırsızlık olayının hemen ardından da boş kalan duvara vakit kaybetmeden yeni bir muz bantlandı. Ancak bu durum, yaşanan eylemin yasal boyutunu ve oluşturduğu güvenlik skandalını gölgelemeye yetmedi.
Geçmişteki 'Muz Yeme' Eylemleri ve Cattelan'ın İronik Tepkisi
Bu olay, Cattelan’ın meşhur yapıtının uğradığı ilk tecavüz değil. Geçtiğimiz yılın temmuz ayında bir müze ziyaretçisi, sergiyi gezerken duvardaki muzu koparıp kameraların önünde yemiş, güvenlik güçlerinin müdahalesiyle olay büyümeden kapatılmıştı. Sanatçı Maurizio Cattelan o dönem yaptığı açıklamada olayı esprili bir dille karşılayarak, "Ziyaretçinin sadece muzu yemesine kırıldım, keşke bandı da yemiş olsaydı" diyerek durumun absürtlüğüne dikkat çekmiş ve müze yönetimi herhangi bir yasal süreç başlatmamıştı.
Ancak bu kez durum oldukça farklı. Müze yetkilileri, failin kimliğinin gizli kalması ve eylemin doğrudan bir hırsızlık ve mülkiyete tecavüz niteliği taşıması sebebiyle konuyu yargıya taşımakta kararlı olduklarını bildirdi.
120 Bin Dolardan 6.2 Milyon Dolara Uzanan Skandallar Zinciri
İlk kez 2019 yılında Miami Beach’teki Art Basel fuarında sergilenen ve o dönem 120 bin dolarlık fiyatıyla küresel çapta büyük sansasyon yaratan "Comedian", sanatın değerinin nasıl belirlendiğini ve popüler kültürün tüketim çılgınlığını sorgulatmayı amaçlıyor. Eserin ilk sansasyonu, performans sanatçısı David Datuna’nın muzu "aç olduğu" gerekçesiyle yemesiyle yaşanmıştı.
Yıllar içinde adeta bir finansal spekülasyon aracına dönüşen eserin bir edisyonu, 2024 yılında kripto para girişimcisi Justin Sun tarafından tam 6,2 milyon dolara satın alınmıştı. Sun da satın alma işleminden kısa bir süre sonra basın mensuplarının gözü önünde eserin muzunu yiyerek bu sanatsal ritüelin bir parçası haline gelmişti.
Cattelan ve Çalınan Altın Klozet Geçmişi
Maurizio Cattelan, sadece muz eseriyle değil, politik ve toplumsal taşlamalarıyla da tanınan bir isim. Sanatçının ABD Başkanı Donald Trump’ın ilk döneminde Beyaz Saray’a teklif edilen, 18 ayar saf altından yapılmış fonksiyonel "America" adlı klozet eseri de benzer bir kaderi paylaşmıştı. 2020 yılında İngiltere’de sergilendiği saraydan çalınan altın klozetle ilgili dava geçtiğimiz mart ayında sonuçlanmış ve iki kişi suçlu bulunmuştu. Ne var ki, eritildiği düşünülen altın klozetin parçalarına hiçbir zaman ulaşılamadı. Yaşanan son muz hırsızlığı, Cattelan’ın provokatif sanatının hırsızlar için adeta bir cazibe merkezi olmaya devam ettiğini bir kez daha kanıtladı.
