Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında, bölgesel tansiyonu düşürmeyi ve nükleer krizi kontrol altına almayı hedefleyen 60 günlük geçici bir mutabakat zaptının masada olduğu öne sürüldü. Karşılıklı adımlarla uzatılma opsiyonu da bulunan bu kritik taslak plan, küresel enerji piyasalarını ve bölgesel dengeleri doğrudan ilgilendiriyor.
Hürmüz Boğazı’nda Güvenlik ve Petrol Ticaretine Vize
Axios'a konuşan ABD'li yetkililerin verdiği bilgiye göre üzerinde çalışılan 60 günlük mutabakatın ilk ve en somut adımı deniz ticareti güvenliği olacak. Taslak anlaşma uyarınca Tahran yönetimi, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı uluslararası gemi geçişlerine tamamen açık tutmayı taahhüt ediyor. Bu kapsamda İran'ın boğaza döşediği deniz mayınlarını temizleyeceği ve seyrüsefer serbestisini garanti altına alacağı belirtiliyor.
Buna karşılık olarak Washington yönetimi de İran limanlarına uyguladığı ablukayı esnetecek. Tahran’ın küresel pazara yeniden petrol satabilmesi için bazı stratejik yaptırım muafiyetlerinin devreye sokulması planlanıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın bu süreçteki temel stratejisinin ise "performans karşılığında rahatlama" ilkesine dayandığı, yani İran somut adım attıkça yaptırımların kademeli olarak hafifletileceği ifade ediliyor.
Nükleer Programda "Sözlü Taahhüt" Formülü
Masadaki taslağın en hassas ayaklarından birini ise nükleer müzakereler oluşturuyor. İran’ın, hiçbir zaman nükleer silah geliştirmeyeceğine dair net bir duruş sergilemesinin yanı sıra, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini askıya almayı kabul ettiği ileri sürüldü. Üçüncü taraflar ve arabulucular aracılığıyla Washington’a iletilen sözlü taahhütlerde, Tahran’ın elindeki yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarından vazgeçmeye hazır olduğu kaydedildi.
ABD tarafı ise bu niyet beyanları karşısında, 60 günlük süreyi kalıcı bir çözüme tahvil etmek istiyor. Bu zaman zarfında taraflar, daha önce dondurulan milyarlarca dolarlık İran fonlarının serbest bırakılmasını ve yaptırımların tamamen kaldırılması şartlarını masaya yatıracak.
Lübnan Cephesine de Yansıyacak
İddia edilen mutabakat zaptının kapsamı sadece Basra Körfezi ve nükleer tesislerle sınırlı değil. Diplomatik kaynaklar, bu 60 günlük geçici ateşkes ikliminin İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaları sonlandırmaya yönelik maddeleri de içerdiğini belirtiyor.
ABD Başkanı Donald Trump da konuya ilişkin yaptığı son değerlendirmede, İran ile nihai bir uzlaşıya varmak adına "büyük oranda" ilerleme kaydettiklerini doğrulamıştı.
