Gaziantep’in dünya çapındaki simgesi olan Zeugma Antik Kenti'ne ait "Çingene Kızı" mozaiğinin büyük kompozisyonunu tamamlayacak kritik bir parça daha uzun yıllar sonra Türkiye’ye getirildi. Amerika Birleşik Devletleri’nde (ABD) ortaya çıkan ve bilimsel çalışmalarla orijinal eserin bir parçası olduğu kanıtlanan 13’üncü mozaik panel, başarılı bir diplomatik operasyonla ülkeye kazandırıldı.
Bilim İnsanları İzini Sürdü
Uluslararası çapta ses getiren iade sürecinin fitili, Grenoble Alpes Üniversitesi’nden Dr. Djamila Fellague’nin yaptığı araştırmalarla ateşlendi. Söz konusu mozaik panelinin internet üzerinden faaliyet gösteren bir müzayede evinde satışa çıkarıldığı fark edildi. Durumun Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay tarafından Kültür ve Turizm Bakanlığına bildirilmesi üzerine uzmanlar hemen harekete geçti.
Bakanlık bünyesindeki uzmanların yaptığı incelemelerde; panelde kullanılan taşların renk profili, geometrik bordürlerin dizilimi ve kompozisyon bütünlüğü masaya yatırıldı. Eserin üzerindeki kesilme ve sökülme izlerinin, Zeugma’daki büyük taban mozaiğiyle birebir örtüştüğü kriminolojik ve bilimsel verilerle ispatlandı.
Geçmişteki Hukuki Zafer Emsal Oldu
Elde edilen bilimsel kanıtların ardından Türkiye, ABD İç Güvenlik Birimi ile temasa geçerek iki ülke arasındaki ikili anlaşmalar uyarınca esere el konulmasını talep etti. Bölgenin geçmişte kaçak kazılara maruz kalmış olması kriminolojik bir delil olarak sunulurken, daha önce 2018 yılında ABD Bowling Green Üniversitesi’nden iadesi sağlanan 12 parçalık tarihi başarı da hukuki süreçte Türkiye’nin elini güçlendiren en büyük emsal oldu.
Tek Bir Kuruş Kamu Kaynağı Harcanmadı
Amerikan İç Güvenlik Birimi’nin yürüttüğü soruşturmanın tamamlanmasının ardından tarihi mozaik pano, Türkiye’nin Chicago Başkonsolosluğu’na teslim edildi. Eser, Türk Hava Yolları ve Turkish Cargo’nun lojistik desteğiyle, kamu bütçesinden hiçbir harcama yapılmadan, tamamen uluslararası iş birliği sayesinde güvenli bir şekilde Türkiye’ye uçuruldu.
Sürece katkı sağlayan tüm ekiplere teşekkür eden Bakan Mehmet Nuri Ersoy, "Kültür varlıklarımızın izini dünyanın neresinde olursa olsun sürmeye devam edeceğiz. Bu süreçte emeği geçen Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü ekiplerimize, Amerikan İç Güvenlik Soruşturmaları Birimine, Chicago Başkonsolosluğumuza, bilim insanlarımıza ve Türk Hava Yolları'na şükranlarımı sunuyorum" dedi.
Büyük Buluşma Gaziantep’te Gerçekleşecek
1998 yılında Gaziantep'in Nizip ilçesindeki Zeugma Antik Kenti'nde gerçekleştirilen kurtarma kazılarında gün yüzüne çıkarılan 9,25 x 13,50 metre boyutlarındaki devasa taban mozaiği, Dionysos kültü tasvirlerini barındırıyor. Kamuoyunda "Çingene Kızı" olarak adlandırılan Maenad başı figürü de bu dev kompozisyonun kalbini oluşturuyor.
Şu an inceleme ve konservasyon süreçleri için Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne teslim edilen 13'üncü panel, işlemlerinin tamamlanmasının ardından Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’ne nakledilecek. Tarihi panel, yıllar sonra ait olduğu ana gövdeyle birleşerek ziyaretçilerini selamlayacak.
