Antalya'da Türkiye'nin ev sahipliğinde düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), dokuzuncu gününde doğa ve ekosistem odaklı kritik oturumlara sahne oluyor. Zirvenin dokuzuncu gün teması "Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi" olarak belirlendi. Gün boyunca deniz ekosistemlerinden iç sulara, kıyı dirençliliğinden mavi ekonomiye ve ormanların rehabilitasyonuna kadar geniş bir yelpazede küresel çözümler tartışılıyor.
Zirve alanının farklı kıtalardan getirilen bitkilerle donatılarak adeta bir açık hava müzesine dönüştürülmesine ilişkin sosyal medya hesabından değerlendirmede bulunan COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, "Dünyanın dört bir yanından gelen kökler, farklı coğrafyaların hikayeleri, aynı toprağın umudu. Bugün COP31’de temamız Okyanuslar, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi" ifadelerini kullandı.

Üç küresel sözleşme tek vizyonda birleşiyor
1992 yılında Brezilya'nın Rio de Janeiro kentinde gerçekleştirilen BM Dünya Zirvesi'nin mirası olan BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (UNFCCC), BM Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi (CBD) ve BM Çölleşmeyle Mücadele Sözleşmesi (UNCCD), bugüne dek ayrı taraflar konferanslarıyla yürütülüyordu. COP31 Başkanlığı, ortak paydası toprak, su ve ekosistemler olan bu üç küresel süreci "Rio Sinerjisi" başlığıyla COP31'in 10 temel eylem gündemi arasına dahil etti.
Çalışmaların koordinasyonunu yürüten Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürü ve UNCCD Türkiye Odak Noktası Prof. Dr. Kasım Yenigün, iklim krizinin her üç alanı da doğrudan etkilediğine dikkat çekti. Arazi, toprak ve su kaynaklarının bu sözleşmelerin ana kesişim kümesini oluşturduğunu belirten Yenigün, zamanı, insan kaynağını ve finansmanı dağıtmadan ortak hedeflere yönlendirmenin Rio Sinerjisi'nin temel felsefesi olduğunu aktardı.

Yeni bürokrasi yerine sahada doğrudan eylem
Yaklaşık bir yıldır 40 ülke ve 50 uluslararası kuruluş ile sivil toplum örgütünün ortak mesaisiyle olgunlaştırılan süreç; Antalya'daki G20 diyalog toplantısının yanı sıra Moğolistan'daki çölleşme ve Erivan'daki biyoçeşitlilik zirvelerinde yapılan teknik görüşmelerle şekillendi. Sürecin kurumsal işleyişine dair bilgi veren Prof. Dr. Yenigün, COP31 bünyesinde kurulan Rio Sinerjisi Eylem Çalışma Grubu'nun ek bir bürokratik yapı veya maliyet yaratmayacağının altını çizdi. Gönüllülük esasına dayalı bu modelle ülkelerin mevcut uzmanları ve ayrılan fonları tek merkezde buluşturularak doğrudan ulusal stratejik hedeflere odaklanılacak.
Şehirlerin peyzajına iklim uyumlu bitki rehberi
Doğa temelli çözümleri merkeze alan Türkiye, yerel ölçekte de somut bir dönüşüm başlatıyor. Kentlerdeki karbon yutak alanları ve yeşil dönüşüm projelerinde artık rastgele türlerin kullanılmayacağını vurgulayan Yenigün, her ilin kendi iklim koşullarına uygun, kuraklığa dirençli ve karbon tutma kapasitesi yüksek türlerini içeren özel bitki rehberlerinin tamamlandığını duyurdu. Yeni dönemde tüm kentsel yeşil alanların birer karbon yutağı olarak planlanacağı belirtildi.
COP31 zirve alanındaki peyzaj düzenlemesinin de bu bilimsel yaklaşımla kurgulandığını ifade eden Yenigün, farklı ülkelerin kendi kimliklerini ve biyoçeşitlilik mücadelelerini temsil eden bitkilerin Antalya'da bir araya getirildiğini söyledi. Toprağın bugünün insanına ait bir mülk değil, gelecek kuşakların emaneti olduğunu hatırlatan Yenigün, COP31'in hem bir eylem hem de gelecek nesillere karşı bir sorumluluk taahhüdü zirvesi olduğunu vurguladı.

Uluslararası katılımcılardan biyolojik çeşitlilik ve yeşil doku vurgusu
Zirvenin dokuzuncu gününde yabancı delegeler ve gözlemciler de hem biyoçeşitlilik kaybına hem de zirve alanının doğal atmosferine ilişkin önemli mesajlar verdi:
Nijerya'dan Küresel Güney uyarısı: Nijeryalı iklim hukukçusu Faith Osahenrumwen İdemudia, biyolojik çeşitlilik kaybının yıllarca arka planda bırakıldığını ve özellikle Küresel Güney ülkelerinde ağır tahribatlara yol açtığını belirterek, UNFCCC ve COP31'in bu krizi artık ertelenemez bir öncelik olarak gündemde tutması gerektiğini dile getirdi.
Pakistan'dan mangrov örneği: Alandaki bitkilerin bir kısmının kendi coğrafyasında da yetiştiğini belirten Pakistan heyetinden Muhammad Siddiq Khan, yerel türlerin korunması konusunda çiftçilerin ve toplumun bilinçlendirilmesi gerektiğini söyledi. Khan, yüksek karbon emme kapasitesine sahip mangrov ormanlarının dünya genelinde yaygınlaştırılmasının kritik önem taşıdığına işaret etti.
ABD'li gözlemciden peyzaj değerlendirmesi: Gençlik ve iş gücü gelişimi alanında faaliyet gösteren ABD'li gözlemci Amy Ruth West Walker ise müzakere salonlarından çıkıldığında gerçek biyoçeşitliliği yansıtan bahçelerle karşılaşmanın katılımcılara moral verdiğini belirtti. Walker, doğayla kurulan bu fiziksel temasın delegelere iklim mücadelesinin temel amacını yeniden hatırlattığını ifade etti.