ABD ile İran arasında 107 gündür devam eden askeri çatışmaları sonlandıran tarihi çerçeve anlaşmasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden ticarete açılmasını ve Lübnan dahil tüm cephelerdeki ateşkesin 60 gün süreyle uzatılmasını içeren mutabakat, Beyaz Saray’ı ikiye böldü. Axios tarafından ele geçirilen gizli istihbarat raporlarına göre; ABD’nin ulusal güvenlik ve istihbarat yönetiminin en tepesindeki isimler, nükleer taahhütler konusunda Başkan Donald Trump ile sert bir fikir ayrılığına düşerek açıkça cephe aldı.
Güvenlik Bürokrasisinden Trump'a "Oldu Bitti" Tepkisi
Sızan istihbarat belgeleri, Washington'da eşi benzeri görülmemiş bir iç hesaplaşmanın yaşandığını ortaya koydu. CIA Direktörü John Ratcliffe, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Savunma Bakanı Pete Hegseth'in, Tahran'ın nükleer programına yönelik verilen tavizler ve taahhütler konusunda Başkan Trump ile ters düştüğü öğrenildi. Güvenlik kurmayları, sürecin aceleye getirildiğini ve anlaşmanın adeta bir "oldu bittiye" getirilerek geri dönülemez bir yola sokulduğunu savunuyor.
Muhalif seslere rağmen kararının arkasında duran Başkan Donald Trump ise mutabakatı kendisine ait Truth Social platformu üzerinden hararetli bir dille duyurdu. Trump, küresel ticaret ağları için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın ücretsiz geçişlere açılması yönünde talimat verdiğini belirterek, dünya genelindeki gemicilik şirketlerine "motorları çalıştırın" çağrısında bulundu.
Tahran'dan İtiraf: "Askeri Gücümüzü Baskı Unsuru Yaptık"
İran tarafında ise Washington’daki krizi derinleştirecek açıklamalar peş peşe geldi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Gharibabadi, İsrail'in Beyrut'u vurmasıyla zirveye çıkan gerilimli atmosferde, İran askeri unsurlarının nükleer metne son şekli verilirken masada ciddi bir baskı unsuru olarak kullanıldığını üstü kapalı bir şekilde itiraf etti.
Küresel enerji arzının yaklaşık yüzde 20'sini sırtlayan Hürmüz Boğazı'nın fiziki olarak tamamen işlevsel hale gelmesi ise bölgedeki yoğun mayın temizleme faaliyetlerinin ve savaşta hasar gören altyapının onarılmasının ardından mümkün olacak.
Müzakereler İki Aşamalı Yürüyecek
Sürecin perde arkasına dair en net açıklama ise İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’den geldi. ABD ve İsrail’in saldırıları ile yaşanan zorluklar nedeniyle müzakere stratejisini ikiye böldüklerini belirten Arakçi, diplomatik yol haritasını şu sözlerle özetledi:
"Anlaşma sağlanmada zorluklar yaşanması ve Amerika Birleşik Devletleri ile İsrail rejiminin İran'a yönelik saldırıları nedeniyle, müzakereleri iki aşamaya bölmeye karar verdik. İlk aşamada, savaşın sonu, Hürmüz Boğazı, bloke edilen İran fonlarının serbest bırakılması ve yeniden inşa konuları ele alındı. Ardından, nükleer mesele ve yaptırımların kaldırılması konularının ele alınacağı nihai bir anlaşma sağlsağlanması için 60 günlük bir süre boyunca müzakereler devam edecekti."
