D-8 Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, adından da anlaşılacağı üzere başlangıçta sekiz gelişmekte olan ülkenin bir araya gelmesiyle oluşturulan bir ekonomik iş birliği platformudur. Temel hedefi; üye ülkelerin dünya ekonomisindeki konumunu güçlendirmek, ticaret hacmini artırmak ve kalkınma alanında ortak projeler geliştirmektir.
“Developing-8” ifadesi Türkçede “Gelişen Sekiz” anlamına gelir. Kuruluş mantığı, benzer ekonomik dinamiklere sahip ülkelerin ortak hareket ederek küresel sistemde daha güçlü bir aktör haline gelmesidir. Teşkilat, bölgesel bir birlikten ziyade küresel ölçekte iş birliği hedefleyen bir yapı olarak faaliyet yürütür.
D-8’i Kim Kurdu ve Ne Zaman Kuruldu?
D-8’in kuruluş fikri, dönemin Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Prof. Dr. Necmettin Erbakan tarafından ortaya atıldı. İlk adım, 1996 yılında İstanbul’da düzenlenen “Kalkınmada İşbirliği” semineriyle atıldı. Bu toplantı, gelişmekte olan ülkeler arasında daha güçlü bir ekonomik dayanışma zemini oluşturma düşüncesinin başlangıcı oldu.
Resmi kuruluş ise 15 Haziran 1997 tarihinde yine İstanbul’da gerçekleştirilen Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi ile ilan edildi. Bu zirve, D-8 Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nın uluslararası bir örgüt olarak resmen hayata geçtiği tarih olarak kayıtlara geçti.
Türkiye’nin diplomatik girişimleri ve Erbakan’ın liderliği, teşkilatın kuruluş sürecinde belirleyici rol oynadı. İstanbul’un merkez seçilmesiyle birlikte D-8 Genel Sekreterliği de Türkiye’de konumlandırıldı.
D-8 Üyeleri Hangi Ülkeler? (2026 Güncel Liste)
Kuruluş aşamasında sekiz ülkenin yer aldığı teşkilat, zaman içinde genişleme sürecine girdi. 19 Aralık 2024 tarihinde Azerbaycan’ın katılımıyla üye sayısı dokuza yükseldi. Buna rağmen “Gelişen Sekiz” adı tarihsel kimliğini korumaya devam ediyor.
Güncel D-8 Üye Ülkeleri
Türkiye
Bangladeş
Mısır
Endonezya
İran
Malezya
Nijerya
Pakistan
Azerbaycan (2024’te katıldı)
Bu ülkeler; Asya, Orta Doğu ve Afrika coğrafyasında geniş bir nüfus ve ekonomik potansiyeli temsil ediyor. Toplam nüfus ve pazar büyüklüğü dikkate alındığında D-8, küresel ekonomi açısından önemli bir blok olarak değerlendiriliyor.
D-8’in Amacı ve Görevleri Neler?
D-8 Ekonomik İşbirliği Teşkilatı’nın temel amacı, üye ülkelerin ekonomik ve sosyal kalkınmasını desteklemek. Bu çerçevede belirlenen ana hedefler şu şekilde sıralanıyor:
Üye ülkelerin dünya ekonomisindeki konumunu güçlendirmek
Ticaret hacmini artırmak ve gümrük engellerini azaltmak
Yeni ticaret ve yatırım fırsatları oluşturmak
Uluslararası karar alma mekanizmalarında etkinliği artırmak
Halkların yaşam standartlarını yükseltmek
Teşkilat, özellikle ticari iş birliği ve yatırım alanlarında somut projeler geliştirmeye odaklanıyor. Üyeler arasında tercihli ticaret anlaşmaları ve sektörel iş birliği modelleri ön plana çıkıyor.
D-8 İş Birliği Alanları
Gelişen Sekiz Ülke Ekonomik İşbirliği Teşkilatı, çok sayıda sektörde ortak çalışma yürütüyor. Öne çıkan iş birliği alanları şunlar:
Ticaret ve sanayi
Enerji ve çevre
Tarım ve kırsal kalkınma
Bilim, teknoloji ve yenilik
Sağlık ve eğitim
Finans ve bankacılık
Bu alanlarda gerçekleştirilen toplantılar ve teknik komite çalışmaları, üye ülkeler arasında bilgi paylaşımını ve ortak proje üretimini teşvik ediyor. Özellikle enerji, tarım ve finans sektörleri, D-8’in stratejik gündeminde önemli yer tutuyor.
D-8’in Organları ve Yapısı
Teşkilatın karar alma ve yürütme mekanizması belirli organlar üzerinden işliyor:
Zirve (Summit): Devlet ve hükümet başkanlarının iki yılda bir bir araya geldiği en üst düzey toplantı. Stratejik kararlar burada alınıyor.
Konsey (Council): Üye ülkelerin dışişleri bakanlarından oluşuyor. Politik yönlendirme ve karar süreçlerinde etkin rol üstleniyor.
Komisyon (Commission): Sürekli iş birliği ve teknik koordinasyonu sağlayan uzman düzeyindeki yapılar.
Genel Sekreterlik: Teşkilatın idari ve günlük faaliyetlerini yürütüyor. Merkezi İstanbul’da bulunuyor. 2026 itibarıyla Genel Sekreterlik görevini Sohail Mahmood yürütüyor.
Bu yapı sayesinde D-8, düzenli toplantılar ve koordinasyon mekanizmalarıyla faaliyetlerini sürdürüyor.
D-8’in Küresel Rolü
D-8 (Developing-8), yalnızca bölgesel değil küresel ölçekte ekonomik dayanışmayı hedefleyen bir platform olarak konumlanıyor. Üye ülkeler arasında ticaret hacminin artırılması ve karşılıklı yatırımların teşvik edilmesi, örgütün temel öncelikleri arasında yer alıyor.
Geniş nüfus potansiyeli, stratejik coğrafi konum ve doğal kaynak zenginliği dikkate alındığında D-8, gelişmekte olan ülkeler için alternatif bir ekonomik iş birliği modeli sunuyor. Küresel sistemde daha dengeli bir temsil hedefiyle hareket eden teşkilat, çok taraflı diplomasiye dayalı yapısıyla çalışmalarını sürdürüyor.
