Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, ebediyete irtihalinin 88. yılında saygı ve minnetle anılıyor. Trablusgarp’tan Çanakkale’ye, Sakarya Meydan Muharebesi’nden modern inkılaplara uzanan 57 yıllık mücadele dolu yaşamı, bağımsızlık meşalesini bugün de canlı tutuyor.
Trablusgarp'tan Anafartalar'a Uzanan Askeri Deha
Selanik'te başlayan eğitim hayatını Manastır Askeri İdadisi ve İstanbul'daki Harp Akademisi ile taçlandıran Mustafa Kemal, kurmay yüzbaşı olarak orduya katıldığı ilk andan itibaren yetkinliğiyle öne çıktı. Şam'daki ilk görevinden 31 Mart Vakası'nın bastırılmasına kadar stratejik sorumluluklar üstlendi. İtalya'nın Trablusgarp'a çıkarma yapmasıyla birlikte Trablus ve Derne hatlarında yerel direnişi teşkilatlandırarak Tobruk Zaferi'ne imza attı.
Birinci Dünya Savaşı başladığında Sofya'daki ataşemiliterlik görevini geride bırakıp bizzat cephede yer alma iradesi gösteren Mustafa Kemal Paşa, 19. Tümen Komutanı olarak Gelibolu'ya intikal etti. Çanakkale Muharebeleri sırasında Conkbayırı ve Anafartalar'da askerine verdiği tarihi emirler, yalnızca boğazın ve başkentin işgalini engellemekle kalmadı; onu milli uyanışın doğal lideri konumuna taşıdı. Kafkas Cephesi'nde generalliğe yükselerek Muş ve Bitlis'i kurtarması, askeri kariyerindeki çok yönlü stratejik yeteneği pekiştirdi.
Samsun Meşalesi ve Bağımsızlık İradesi
Mondros Mütarekesi sonrası vatan topraklarının fiilen işgale uğraması üzerine Mustafa Kemal Paşa, 19 Mayıs 1919'da Samsun'a ayak basarak Türk milletinin varoluş mücadelesini başlattı. Amasya Genelgesi ile milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararının kurtaracağı ilan edildi. Erzurum ve Sivas kongreleriyle manda ve himaye kesin bir dille reddedildi; milli iradenin temsilcisi olacak geçici meclisin temelleri atıldı.
23 Nisan 1920'de Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasıyla kurtuluş mücadelesi meşru ve kurumsal bir zemine oturtuldu. Meclis ve hükümet başkanlığına seçilen Mustafa Kemal, işgal planlarını içeren Sevr Antlaşması'nı bütünüyle hükümsüz sayarak topyekun seferberlik ilan etti.
"Hattı Müdafaa Yoktur": Sakarya'dan Büyük Taarruz'a
İnönü muharebeleriyle geriletilen işgal kuvvetlerine karşı 1921 yılında verilen Sakarya Meydan Muharebesi, harp tarihine geçen bir savunma doktriniyle kazanıldı. Mustafa Kemal Paşa'nın "bütün vatanı sathı müdafaa" alanı ilan eden taktiği sonucu elde edilen zafer, TBMM tarafından kendisine "Mareşal" rütbesi ve "Gazi" unvanı verilmesiyle tescillendi.
26 Ağustos 1922 sabahı başlatılan Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi, düşman hatlarını bozguna uğratarak 9 Eylül'de İzmir'in kurtuluşuyla sonuçlandı. Mudanya Mütarekesi ve ardından gelen 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Barış Antlaşması, yeni Türk devletinin tam bağımsızlığını ve sınırlarını uluslararası alanda kalıcı biçimde tescil etti.
Genç Cumhuriyetin İnşası ve Çağdaşlaşma Atılımları
Askeri zaferlerin ardından modern bir devlet kurma idealini hayata geçiren Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 29 Ekim 1923'te Cumhuriyeti ilan etti. Türkiye'nin ilk Cumhurbaşkanı seçilen Büyük Önder, ekonomik bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlığın korunamayacağı inancıyla kalkınma hamlelerine girişti. 1933 yılında uygulamaya konulan Beş Yıllık Sanayi Planı, yerli sanayinin temellerini oluştururken örnek tarım çiftlikleriyle ziraatta modernleşme sağlandı.
Dış politikada "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesini merkeze alan Atatürk; Montrö Boğazlar Sözleşmesi, Balkan Antantı ve Sadabat Paktı hamleleriyle Türkiye'nin bölgesel güvenlik mimarisindeki ağırlığını pekiştirdi. "Şahsi meselem" olarak nitelendirdiği Hatay davası için yürüttüğü yoğun diplomasi trafiği, vefatının ardından Hatay'ın ana vatana katılmasıyla nihai zaferine ulaştı.
Dolmabahçe'den Anıtkabir'e: Ölümsüz Bir Miras
Milletine adadığı 57 yıllık yaşamında sayısız badireyi geride bırakan Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938 günü saat 09.05'te Dolmabahçe Sarayı'nda hayata veda etti. Türk milletini yasa boğan vefatın ardından naaşı, Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrinde muhafaza edildi; 10 Kasım 1953'te ise ebedi istirahatgahı olan Anıtkabir'e nakledildi.
