Haşdi Şabi kimdir, nedir, nerede oluştu ve neden gündemde? Son dönemde Orta Doğu’daki gelişmelerle birlikte yeniden tartışma konusu olan yapı, Irak’ın güvenlik mimarisinde önemli bir yer tutuyor. Resmi adıyla Halk Seferberlik Güçleri olarak bilinen Haşdi Şabi, 2014 yılında IŞİD tehdidine karşı kurulan ve zamanla yasal statü kazanan paramiliter bir yapılanma olarak öne çıkıyor. İşte Haşdi Şabi’nin anlamı, oluşumu, yapısı ve gündemde olma nedenleri.
Haşdi Şabi kimdir, nedir?
Haşdi Şabi, Türkçe karşılığıyla Halk Seferberlik Güçleri, Irak’ta faaliyet gösteren ve büyük ölçüde Şii milis gruplardan oluşan bir çatı yapılanmadır. 2014 yılında IŞİD’in Irak’ta hızla ilerlemesi ve Bağdat’a yönelik tehdidin artması üzerine kuruldu.
Yapı, resmi olarak Irak Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı kabul edilmekte ve doğrudan başbakana bağlı bir kurum statüsünde faaliyet göstermektedir. Aralık 2016’da Irak Temsilciler Meclisi’nde kabul edilen yasa ile Halk Seferberlik Komisyonu kurulmuş ve Haşdi Şabi yasal bir çerçeveye oturtulmuştur.
Bununla birlikte, bazı fraksiyonlarının İran’a yakınlığı ve İran Devrim Muhafızları ile ilişkileri uluslararası alanda tartışma konusu olmaya devam etmektedir.
Haşdi Şabi ne anlama geliyor?
“Haşd” kelimesi Arapça’da topluluk, kalabalık veya seferberlik anlamına gelir. “Şa’b” ise halk demektir. Bu iki kelimenin birleşimi olan “Haşd eş-Şa’bi” ya da Türkçedeki kullanımıyla Haşdi Şabi, “Halk Seferberliği” veya “Halk Seferberlik Güçleri” anlamına gelir.
Terim, özellikle IŞİD’e karşı gönüllü olarak silahlanan ve Irak ordusuna destek veren grupları tanımlamak için kullanılmaya başlanmıştır.
Haşdi Şabi nerede ve nasıl oluştu?
Haşdi Şabi’nin temelleri 2014 yılında atıldı. Oluşum süreci üç temel aşamada gerçekleşti:
1. Başbakanlık talimatı
Dönemin Irak Başbakanı Nuri el-Maliki, IŞİD’in ilerleyişine karşı gönüllü halk güçlerinin organize edilmesi yönünde talimat verdi. Bu çağrı üzerine, askeri deneyime sahip kişiler başta olmak üzere çok sayıda gönüllü silah altına alındı.
2. Ayetullah Sistani’nin fetvası
Iraklı Şii dini lider Ayetullah Ali el-Sistani, IŞİD tehdidine karşı “farz-ı kifai” niteliğinde bir cihat fetvası verdi. Bu fetva, savaşabilecek durumda olanların Irak ordusuna destek vermesi çağrısını içeriyordu. Bu adım, Haşdi Şabi’ye hem toplumsal destek hem de dini meşruiyet sağladı.
3. Yasal statü kazanması
2015 yılında alınan Bakanlar Kurulu kararı ve 2016’da parlamentodan geçen yasa ile Haşdi Şabi, Irak Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı resmi bir kurum olarak tanındı. Böylece devlet çatısı altında faaliyet gösteren bir güvenlik unsuru haline geldi.
Haşdi Şabi’nin yapısı ve bileşenleri
Haşdi Şabi, çok sayıda silahlı grubun oluşturduğu bir çatı yapı niteliğindedir. İçinde Şii çoğunluk olmakla birlikte Sünni, Hristiyan ve farklı etnik kökenden unsurların da bulunduğu belirtilmektedir.
Öne çıkan bazı gruplar şunlardır:
Bedir Örgütü
Kataib Hizbullah
Asaib Ehl el-Hak
Nüceba Hareketi
Seraya es-Selam
Seraya el-Horasani
Komuta kademesinde ise Falih Feyyaz (Genel Başkan) gibi isimler yer almaktadır. Yapının farklı fraksiyonları arasında zaman zaman görüş ayrılıkları ve rekabet yaşandığı da bilinmektedir.
Haşdi Şabi neden gündemde?
Haşdi Şabi’nin gündemde olmasının birkaç temel nedeni bulunuyor:
Irak’taki güvenlik dengelerinde oynadığı rol
İran ile olan ilişkileri ve bölgesel etkisi
ABD ve bazı ülkelerle yaşanan gerilimler
Irak iç siyasetindeki güç mücadelesi
Bazı ülkeler, Haşdi Şabi bünyesindeki belirli grupları terör örgütü olarak tanımlamaktadır. Ayrıca insan hakları ihlalleri, mezhepsel şiddet ve protestolara yönelik müdahalelerle ilgili iddialar da uluslararası raporlara yansımıştır.
Öte yandan Irak hükümeti, yapının IŞİD’e karşı mücadelede önemli rol oynadığını ve resmi güvenlik mekanizmasının bir parçası olduğunu vurgulamaktadır.
Haşdi Şabi kimdir sorusunun yanıtı, yalnızca bir milis gücü tanımından ibaret değildir. 2014’te IŞİD tehdidiyle ortaya çıkan, zamanla yasal statü kazanan ve Irak güvenlik sisteminin parçası haline gelen bir yapılanmadan söz ediliyor. Ancak İran’la ilişkileri, bölgesel rolü ve iç siyasi dengelerdeki etkisi nedeniyle Haşdi Şabi nedir, neden gündemde soruları önümüzdeki dönemde de tartışılmaya devam edecek gibi görünüyor.
