ABD ile İsrail’in İran’ın nükleer ve askeri tesislerine yönelik düzenlediği hava saldırılarının ardından gözler Tahran yönetimine çevrilmişti. Beklenen açıklama İran’dan geldi ve küresel enerji piyasalarının kalbi olarak görülen Hürmüz Boğazı ile ilgili kritik bir karar duyuruldu. İran Devrim Muhafızları Ordusu, bölgedeki ticari gemi geçişlerinin ikinci bir emre kadar durdurulduğunu açıkladı. Bu gelişme, “Hürmüz Boğazı kapatıldı mı?”, “Petrol fiyatları ne olur?” ve “Küresel enerji krizi çıkar mı?” sorularını dünya gündeminin ilk sırasına taşıdı.
Küresel ekonominin en hassas geçiş noktalarından biri olarak gösterilen Hürmüz Boğazı’nda yaşanan bu gelişme, yalnızca bölgesel bir askeri gerilim değil; aynı zamanda uluslararası ticaret ve enerji güvenliği açısından da yeni bir dönemin kapısını araladı.
Hürmüz Boğazı Neden Önemli, Dünya Petrol Ticaretinin Yüzde Kaçı Buradan Geçiyor?
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan dar ama stratejik bir su yolu olarak biliniyor. Küresel enerji akışının adeta ana atardamarı olarak tanımlanan bu geçit, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20 ila 30’una ev sahipliği yapıyor. Günlük ortalama 20 milyon varil petrolün taşındığı bu rota, başta Asya olmak üzere Avrupa pazarları için de kritik öneme sahip.
Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının büyük bölümü de yine bu boğaz üzerinden gerçekleştiriliyor. Bunun yanı sıra Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Irak ve İran gibi OPEC ülkelerinin enerji sevkiyatları da Hürmüz Boğazı’ndan geçerek dünya piyasalarına ulaşıyor. Bu nedenle bölgede yaşanan her askeri ya da siyasi gelişme, doğrudan petrol ve doğal gaz fiyatlarına yansıyor.
Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak uzun süreli bir kapanma, küresel arz zincirinde ciddi kırılmalara neden olabilir.
Hürmüz Boğazı Kapatıldı Mı, İran Devrim Muhafızları Ne Açıkladı?
İran Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan resmi açıklamada, bölgedeki tüm ticari gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine ikinci bir duyuruya kadar izin verilmeyeceği bildirildi. Bu açıklama, fiili olarak Hürmüz Boğazı’nın geçici şekilde kapatıldığı şeklinde yorumlandı.
Deniz trafiği izleme sistemlerinden elde edilen veriler de bu açıklamayı destekler nitelikte oldu. Basra Körfezi’ne giriş yapan tanker sayısında belirgin bir düşüş yaşanırken, Körfez içinde bulunan bazı gemilerin rotalarını değiştirerek güvenli limanlara yöneldiği aktarıldı.
Bölgede ayrıca bir Amerikan MQ-4C Triton insansız hava aracının radardan kaybolduğu iddiaları gündeme geldi. İran’ın kıyı hattına füze bataryaları ve hızlı müdahale botları sevk ettiği yönündeki bilgiler ise askeri tansiyonun daha da yükseldiğine işaret etti.
Hürmüz Boğazı Kimin Kontrolünde, Uluslararası Hukuk Ne Diyor?
“Hürmüz Boğazı kimin kontrolünde?” sorusu da son gelişmelerle birlikte en çok aratılan başlıklar arasında yer aldı. Coğrafi olarak boğazın kuzey kıyısı İran’a, güney kıyısı ise Umman’a bağlı Musandam Yarımadası’na ait. Bu nedenle Hürmüz Boğazı, hem İran hem de Umman’ın karasuları içerisinde bulunuyor.
1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne göre uluslararası boğazlarda “transit geçiş” hakkı bulunuyor. Bu hak, ticari gemilerin barış zamanında serbestçe geçiş yapabilmesini güvence altına alıyor. Ancak bölgesel çatışma ve güvenlik tehditleri söz konusu olduğunda, kıyı devletlerinin güvenlik gerekçesiyle bazı önlemler alabileceği belirtiliyor.
İran, son yıllarda geliştirdiği “Akıllı Kontrol” sistemleriyle bölgedeki su üstü ve su altı hareketliliğini anlık olarak izlediğini duyurmuştu. Bu altyapı, Tahran’ın boğaz üzerindeki operasyonel hakimiyetini güçlendiren unsurlar arasında gösteriliyor.
Hürmüz Boğazı’nın Kapatılması Ne Anlama Geliyor, Petrol Fiyatları Ne Olur?
Hürmüz Boğazı’nın kapatılması, küresel enerji piyasalarında şok etkisi yarattı. Uzman analizlerine göre, günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol akışının sekteye uğraması durumunda arz-talep dengesi hızla bozulabilir. Bu senaryoda petrol fiyatlarının kısa sürede 150 dolar seviyesini aşabileceği öngörülüyor.
Sadece petrol değil, Katar kaynaklı LNG sevkiyatının da durma noktasına gelmesi, özellikle Avrupa ve Asya’da doğal gaz fiyatlarının sert yükselmesine yol açabilir. Enerji maliyetlerindeki artışın ise enflasyon baskısını artırarak küresel ekonomik büyümeyi yavaşlatabileceği belirtiliyor.
Tanker şirketleri ve uluslararası ticaret firmaları, güvenlik riskleri nedeniyle bölgedeki operasyonlarını askıya aldıklarını duyurmaya başladı. Sigorta primlerinde yaşanan artış da enerji nakliyat maliyetlerini doğrudan etkiliyor.
Küresel Enerji Krizi Çıkar Mı, ABD ve İsrail Saldırısı Sonrası Senaryo Ne?
ABD ve İsrail’in İran’daki nükleer ve askeri hedeflere yönelik hava saldırıları, bölgede zaten kırılgan olan dengeleri daha da hassas hale getirdi. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerinden verdiği bu stratejik yanıt, askeri bir misillemenin ötesinde ekonomik bir mesaj olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, krizin uzun sürmesi halinde küresel enerji krizinin kaçınılmaz olabileceğine dikkat çekiyor. Alternatif boru hatları ve farklı sevkiyat rotaları bulunsa da, Hürmüz Boğazı’nın yerini kısa vadede doldurabilecek bir güzergah bulunmuyor.
Uluslararası toplumun diplomatik girişimleri hızlandırması beklenirken, enerji piyasaları gelişmeleri anbean takip ediyor. Hürmüz Boğazı’nda yaşanan her yeni hareketlilik, petrol fiyatlarından borsa endekslerine kadar geniş bir yelpazede etkisini göstermeye devam ediyor.
