Sosyal medya platformlarının hızlı yükselişi; dezenformasyon, siber zorbalık, şiddet içerikleri ve yaşa uygun olmayan paylaşımlar hakkındaki tartışmaları beraberinde getirdi. Özellikle gençlerin ve çocukların vakitlerinin büyük bir bölümünü geçirdiği dijital mecralardaki riskler kamuoyunun odağındayken, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) süreçle ilgili kapsamlı bir adımı hayata geçirmeye hazırlanıyor.
TBMM Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu’nda kritik açıklamalarda bulunan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, internet ortamında düzenli yayın faaliyetinde bulunan mecraların mevcut yasal mevzuata dahil edileceğini bildirdi.
YouTube ve Dijital Kanallara 10 Yıllık Lisans Şartı
Geleneksel televizyon yayıncılığındaki standart, lisans ve denetim kurallarını internet dünyasına taşımayı hedefleyen yeni modelde sınırlar netleşti. Bireysel ve anlık içerik paylaşımları kapsam dışında tutulurken; düzenli haber, program, analiz ve tartışma yayını yapan YouTube kanallarına 10 yıllık yayın lisansı alma zorunluluğu getirilecek.
Düzenleme kapsamında, lisanslanan kanalların elde ettikleri yayıncılık gelirlerinin %1,5’i oranında pay alınması öngörülüyor. RTÜK’ün, sürecin hukuki ve teknik altyapısını netleştirmek adına YouTube ve diğer platform temsilcileriyle görüşmelerini sürdürdüğü belirtildi.
Sokak Röportajlarına Yayın Etiği Ayarı
Sosyal medyanın en çok izlenen ve tartışılan formatlarından biri olan sokak röportajları da denetim ağının öncelikli başlıkları arasında. Yayın kalitesini artırmak ve kamuoyunu yanıltıcı, dezenformasyon ya da hakaret içeren içeriklerin önüne geçmek amacıyla sokak röportajlarına da geleneksel gazetecilik ilkeleri uygulanacak. Böylece hem izleyici haklarının korunması hem de içeriklerin etik ilkelere uygunluğu gözetilecek.
Yapay Zekâ Destekli Otomatik Denetim Süreci
Dijital platformlara her gün yüklenen devasa veri miktarının manuel yollarla taranmasının imkânsızlığına değinen RTÜK, denetim altyapısında yerli ve milli yapay zekâ sistemlerinden faydalanacak.
Yapay zekâ algoritmaları; nefret söylemi, etik dışı ifadeler, telif ihlalleri ve belirlenen riskli anahtar kelimeleri otomatik tespit ederek uzman denetçilerin onayına sunacak. İhlal tespiti durumunda içerik kaldırma, erişim engelleme ve lisans iptaline kadar varan idari yaptırımlar uygulanabilecek.
Akıllı İşaretler Yenileniyor: 10+ ve 16+ Yaş Kategorileri Geliyor
Çocuk ve gençleri dijital risklerden korumak adına Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi baştan aşağı yenileniyor. Şiddet türleri, ayrımcılık, intihar, kumar gibi davranışsal bağımlılıklar, madde kullanımı ve dilin doğru kullanımı gibi alanlara özel yeni içerik sembolleri eklenecek.
Sistem kapsamına 10+ ve 16+ yaş kategorileri dahil edilirken, riskli içeriklerin yayın saatleri de bu işaretler doğrultusunda yeniden düzenlenecek. RTÜK Başkanı Daniş, temel hedeflerinin çocukları dijital dünyadan soyutlamak değil, bu alanda güvenli ve bilinçli var olmalarını sağlamak olduğunu ifade etti.
Son 5 Yılda 345 Milyon Lira Yaptırım Uygulandı
Koruyucu yayıncılık anlayışının sadece yaptırımlardan ibaret olmadığını dile getiren Daniş, 6112 sayılı Kanun çerçevesinde şiddet, müstehcenlik, ayrımcılık ve çocuk gelişimine olumsuz etkileri olan yayınlara karşı mücadelenin kararlılıkla sürdüğünü kaydetti. Son 5 yıllık dilimde bu tür ihlaller sebebiyle toplam 454 idari yaptırım kararı alındı ve 345 milyon liraya yakın idari para cezası uygulandı.
Gençlerin Ekran Alışkanlıkları Değişiyor
RTÜK tarafından 26 ilde 7 bin 511 gençle gerçekleştirilen "Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması", genç neslin medya tüketim alışkanlıklarındaki dönüşümü gözler önüne serdi:
| Gösterge | Geçmiş Dönem / Değer | Güncel Dönem / Değer |
|---|---|---|
| Ortalama Günlük TV İzleme Süresi (15-21 Yaş) | - | 40 Dakika |
| Düşük Dijital Okuryazarlık Oranı | %35,6 (2022) | %13,9 (2025) |
| Yüksek Dijital Okuryazarlık Oranı | %29,4 (2022) | %57,2 (2025) |
Araştırma verileri gençlerin televizyondan uzaklaşıp dijital mecralara yöneldiğini gösterirken, dijital okuryazarlık seviyesindeki artışı da ortaya koydu. RTÜK, bu yeni dönemde algoritmik şeffaflık, etkili yaş doğrulama sistemleri ve ebeveyn denetim araçlarının güçlendirilmesi için tüm paydaşlara ortak hareket etme çağrısında bulundu.
