Türkiye'nin tütünle mücadelede küresel ölçekte attığı en büyük adımlardan biri olan dumansız hava sahası uygulaması, İstanbul genelinde tavizsiz bir şekilde uygulanmaya devam ediyor. Kamu binalarından özel işletmelere kadar genişletilen kapalı alanda sigara tüketimi yasağı, kurallara uymayan mekanlar için ağır mali yaptırımları beraberinde getirdi. Megakentte yürütülen kararlı denetimler sonucunda, son 5 yıllık süreçte yasağı deldiği tespit edilen işletmelere kesilen cezaların toplam tutarı adeta rekor kırarak 694 milyon 666 bin 994 liraya ulaştı.
Türkiye, 2008 yılında hayata geçirdiği 4207 sayılı "Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun" kapsamında, 2009 yılında kafeterya, lokanta, kahvehane ve birahane gibi özel işletmeleri de sürece dahil ederek tütün kontrolünde dünyanın en prestijli ülkeleri arasında yerini almıştı. Gelinen noktada İstanbul'da yürütülen denetim mekanizması, hem vatandaşın sağlığını koruyor hem de kuralları hiçe sayanlara göz açtırmıyor.
Milyonlarca Denetim ve Kilit Vurulan İşletmeler
İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü koordinasyonunda sahada aktif görev yapan 65 ekip ve 145 uzman personel; serbest, ihbar, takip ve çapraz denetim modelleriyle megakenti mercek altında tutuyor. Son 5 yılda gerçekleştirilen toplam 1 milyon 349 bin 147 işletme denetiminde, kapalı mekanlarda tütün tüketilmesine göz yuman 25 bin 970 iş yeri suçüstü yakalandı.
Yapılan denetimlerde sadece para cezasıyla yetinilmedi; kuralları sistematik olarak ihlal eden 681 ticari işletme hakkında geçici kapatma kararı uygulandı. Ayrıca şahsi olarak yasağa aykırı hareket eden 1.958 bireysel kullanıcıya da idari para cezası kesildi. Veriler, cezai yaptırımların her geçen yıl katlanarak arttığını ve en yüksek ceza oranlarına son yıllarda ulaşıldığını ortaya koyuyor. Özellikle bu yılın sadece ilk 5 ayında kesilen 205,8 milyon liralık ceza, denetimlerin ulaştığı sıkı boyutu gözler önüne seriyor.
Görünmez Tehlike: Pasif Maruziyet 6 Ay Boyunca Havada Kalıyor
Konunun toplumsal sağlık boyutuna dikkat çeken Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Volkan Kara, tütün endüstrisinin küresel çapta her yıl 8 milyon insanın hayatına mal olduğunu hatırlattı. Bu korkunç tablonun en acı verici kısmını ise sigara kullanmadığı halde dumana maruz kalanların oluşturduğunu belirten Prof. Dr. Kara, "Yıllık 8 milyon ölümün 1,2 milyonu sadece pasif içicilikten kaynaklanıyor. Kapalı mekanlarda içilen sigaranın dumanı, gazları ve zararlı partikülleri yüzeylere sinerek 3 ila 6 ay boyunca o ortamda asılı kalıyor. Bu ortama giren çocukların ve sigara içmeyenlerin hayatı doğrudan tehlikeye atılıyor" uyarısında bulundu.
Dumansız hava sahasının en büyük misyonunun sigaranın toplumdaki "görünürlüğünü ve normal algılanmasını" yok etmek olduğunu ifade eden Kara, gençlerin ve çocukların bu ölümcül alışkanlığa özenmesini engellemek için kuralların esnetilmeden uygulanması gerektiğinin altını çizdi.
Vatandaşın İhbar Gücü: Kuralları Çiğneyenleri Bildirin
Sağlık Bakanlığı ve Yeşilay’ın bağımlılıkla mücadele kapsamında sunduğu ücretsiz poliklinik ve ilaç desteklerinin yanı sıra, temiz hava hakkını korumak adına vatandaşlara da büyük sorumluluk düşüyor. İstanbul'da son 5 yılda duyarlı vatandaşların ALO 184 Sağlık Bakanlığı İletişim Merkezi (SABİM) ve İl Sağlık Müdürlüğü hatlarına yaptığı şikayetler üzerine 36 bin 509 ani baskın denetimi gerçekleştirildi.
Uzmanlar, toplum sağlığını tehdit eden ticari işletmelerdeki usulsüzlüklerin tespiti için vatandaşların ihbar mekanizmalarını aktif şekilde kullanması gerektiğini belirterek, "Sağlıklı bir hava solumak temel bir haktır ve bu hakkı korumak hepimizin görevidir" çağrısını yeniliyor.
