Konya'nın Seydişehir ilçesinde yer alan Gökhöyük arkeolojik alanında yürütülen kazı çalışmalarında, Anadolu tarihine ışık tutacak olağanüstü bir bulguya ulaşıldı. Yaklaşık 5 bin yıllık olduğu tahmin edilen; üzerinde insan yüzü, hayat ağacı ve Anadolu yaban keçisi kabartmaları barındıran devasa küp, kazı ekibinde büyük heyecan yarattı. Eserin höyük merkezinde ters çevrilmiş halde bulunması, yerleşimin dönemin insanları tarafından planlı ve bilinçli bir biçimde terk edildiğini gösteriyor.
İlçe merkezine 8 kilometre uzaklıktaki Gökhöyük, ilk kez 1950'li yıllarda İngiliz arkeolog James Mellaart tarafından keşfedilmişti. 2002 yılında bölgedeki sulama kanalı çalışmaları sırasında tarihi kalıntıların tespit edilmesi üzerine başlayan kurtarma kazıları, uzun bir aranın ardından 2020 yılında Selçuk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Prehistorya Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ramazan Gündüz liderliğinde yeniden ivme kazandı. Kültür ve Turizm Bakanlığının "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında desteklenen kazılar; Konya Büyükşehir Belediyesi ve Seydişehir Belediyesinin katkılarıyla aralıksız sürdürülüyor.
5 Bin Yıl Öncesinden Kalan Planlı Veda
Gökhöyük’ün MÖ 7000’li yıllardan itibaren Neolitik, Kalkolitik, Tunç ve Demir çağlarının yanı sıra MS 1000’li yıllara dek kesintisiz bir yaşam alanı olduğunu belirten Doç. Dr. Ramazan Gündüz, 2024 yılında izine rastladıkları ve 2025'teki kazılarda tamamen açığa çıkardıkları küpün beklemedikleri bir sürpriz olduğunu ifade etti.
F8 Açması adı verilen alanda gün yüzüne çıkarılan devasa küpün konumlandırılma biçimi, yerleşimin son günlerine dair çarpıcı bir gerçeği ortaya koydu. Normal şartlarda bu tür küplerin ağız kısmının yukarıya bakacak şekilde kullanımda olması gerektiğini vurgulayan Gündüz, eserin itinalı bir şekilde ters çevrilip bırakılmasının, bu alanın tesadüfen değil, topluluk tarafından bilinçli bir kararla terk edildiğinin kanıtı olduğunu aktardı.
Gündelik Bir Kap Değil, Özel Bir Ritüel Simgesi
1 metre ağız genişliğine ve 120 santimetre yüksekliğe sahip olan devasa küp, yaklaşık 800 ile 1000 kilogram arasında malzeme depolama hacmine sahip. Ancak araştırmacılar, kabın boyutlarına ve yapısına rağmen gündelik depolama amacıyla kullanılmadığı görüşünde.
Küpün etrafındaki 5 adet tutma kulpu, eserin belirli dönemlerde taşınmış olabileceğine işaret ediyor. Üzerindeki zengin bezemelerin gündelik kullanım eşyalarında bulunmayacak kadar özel olduğunu belirten Doç. Dr. Gündüz, kabın Erken Tunç Çağı 1’in sonu veya Erken Tunç Çağı 2 dönemine tarihlendiğini ve büyük olasılıkla dini ya da toplumsal seremonilerde kullanıldığını dile getirdi.
Yaratıcı, Bereket ve Hayat Ağacı Sembolleri Bir Arada
Eserin sanatsal ve inanç boyutundaki derinliği ise üzerindeki kabartmalarda saklı. Küpün ağız kısmında kaş, iki göz ve burun detaylarıyla belirgin bir insan silueti oluşturulmuş durum kaygısı taşıyor. Bu siluetin hemen altında yer alan hayat ağacı motifine, her iki yanından tırmanan Anadolu yaban keçileri eşlik ediyor.
Arkeoloji ekibi, bu özel kompozisyonun kadim Anadolu kültürlerindeki bolluk, bereket ve yaşamın sürekliliği inancını yansıttığını değerlendiriyor. İnsan yüzü ile birleşen bu sembolizm, yaşamın devamlılığı ile bereketi simgeleyen ögelerin ilahi bir güç veya yaratıcı tarafından korunduğu düşüncesini gözler önüne seriyor.
Seydişehir Belediye Başkanı Hasan Ustaoğlu da bölgenin tarihi mirası açısından Gökhöyük’ün taşıdığı kritik öneme dikkat çekerek, kazı ekibine verdikleri desteğin artarak devam edeceğini vurguladı. Höyükteki kazı alanı genişletildikçe, yapının kutsal bir mekân mı yoksa sivil bir mimari mi olduğu sorusu da netlik kazanacak.
