Dünya genelinde günlük 100 milyon varili aşan petrol talebinin yaklaşık yüzde 70’i, stratejik "dar geçitler" üzerinden taşınıyor. Bu geçitler arasında Malakka ve Hürmüz Boğazı başta geliyor. Denizyolu ticaretinin yüzde 90’ından fazlası, ayrıca Güney Afrika’nın güney ucundaki Ümit Burnu üzerinden gerçekleşiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri müdahaleleri sonrası, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemiler hedef alınmış, Boğaz’daki trafik büyük ölçüde aksadı. Bu durum, uluslararası enerji piyasalarında arz güvenliği ve fiyatlar üzerinde doğrudan etkiler oluşturdu.
Malakka Boğazı Petrol Transitinde Öncü Konumda
Hint Okyanusu ile Pasifik Okyanusu’nu birbirine bağlayan Malakka Boğazı, Orta Doğu tedarikçileri ile Doğu Asya alıcıları arasındaki en kısa deniz yolunu oluşturuyor. 2025’in ilk yarısında günlük 23,2 milyon varil petrol buradan geçti. Bu miktar, küresel petrol talebinin yaklaşık yüzde 22’sine ve deniz yoluyla taşınan petrol hacminin yüzde 29’una karşılık geliyor.
Taşınan petrolün yüzde 70’ten fazlası ham petrol, geri kalan kısmı ise petrol ürünlerinden oluşuyor. Boğazdan geçen petrolün büyük kısmı Çin ve diğer Doğu Asya ülkelerine ulaşıyor; Çin, 2025’in ilk yarısında boğazdan geçen petrol ithalatının yüzde 48’ini sağladı. ABD de Malakka Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 1 milyon varil petrol ticareti gerçekleştiriyor.
Hürmüz Boğazı Körfez Petrolü İçin Kritik Nokta
Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Arap Denizi’ne bağlayan Hürmüz Boğazı, büyük ham petrol tankerlerini kaldırabilecek derinliği ile stratejik öneme sahip. 2025’in ilk yarısında günlük ortalama 20,9 milyon varil petrol buradan taşındı. Bu miktar, küresel günlük petrol tüketiminin yüzde 20’si ve deniz yoluyla petrol ticaretinin dörtte birine eşdeğer.
Boğazdan taşınan petrolün yaklaşık 5,5 milyon varilini petrol ürünleri oluşturuyor. Petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80’i Asya pazarlarına yönlendiriliyor. ABD’nin Basra Körfezi’nden yaptığı petrol ithalatının yaklaşık yüzde 7’si Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.
28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a askeri müdahalesi sonrası, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilere yönelik saldırıları, ticari gemi geçişini ciddi şekilde azalttı. 7 Mart’ta Hürmüz Boğazı’ndan yalnızca bir ticari gemi geçiş yapabildi, petrol tankerleri geçiş yapamadı.
Diğer Stratejik Dar Geçitler
Babu’l Mendeb Boğazı ve Süveyş Kanalı: Yemen ve Mısır bölgesinde yer alıyor; günlük taşınan petrol miktarı sırasıyla 4,2 ve 4,9 milyon varil.
Danimarka ve Türk Boğazları: Danimarka boğazlarından günlük 4,9 milyon varil, Türk boğazlarından 3,7 milyon varil petrol ve petrol ürünü geçiyor.
Panama Kanalı: Günlük 2,3 milyon varil petrol ve ürün taşınıyor; çoğunluğu rafine ürünlerden oluşuyor.
Ümit Burnu Alternatif Rota Olarak Öne Çıkıyor
Güney Afrika’nın güney ucunda yer alan Ümit Burnu, dar geçit olmamasına rağmen, petrol ve LNG sevkiyatları için kritik bir rota. Yemen’deki Husiler tarafından Kızıldeniz’de başlatılan saldırılar sonrası, bu rotadan geçen petrol hacmi yüzde 45 arttı. 2025’in ilk yarısında günlük 9,1 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü buradan taşındı.
