İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin vefatının ardından yeniden gündeme gelen isimlerden biri de Mahsa Amini oldu. 2022 yılında hayatını kaybetmesi sonrası İran’da ve dünya genelinde geniş çaplı protestolara yol açan olay, uzun süre uluslararası kamuoyunun odağında kaldı. “Mahsa Amini kimdir, neden hayatını kaybetti?” soruları, gelişmelerin ardından yeniden araştırılmaya başlandı.
Mahsa Amini Kimdir?
Mahsa Amini, 21 Eylül 1999 tarihinde İran’ın Kürdistan eyaletine bağlı Sakkız (Saggız) kentinde doğdu. Genç yaşta yaşamını yitiren Amini, 16 Eylül 2022 tarihinde İran’ın başkenti Tahran’da hayatını kaybetti.
Amini’nin ismi, İran’da uygulanan başörtüsü kuralları ve Ahlak Polisi uygulamalarıyla ilgili tartışmaların merkezine yerleşti.
Mahsa Amini Neden Gözaltına Alındı?
Mahsa Amini, Tahran’da bir metro istasyonunda, kuzenleriyle birlikte bulunduğu sırada Ahlak Polisi tarafından gözaltına alındı. İran’daki uygulamalara göre Ahlak Polisi, kamusal alanda kıyafet kurallarına uyulup uyulmadığını denetliyor.
Gözaltı gerekçesinin, başörtüsü kurallarına uygun davranılmadığı iddiası olduğu belirtildi. Amini, gözaltı sonrası bir merkeze götürüldü.
Mahsa Amini Neden Hayatını Kaybetti?
Mahsa Amini’nin gözaltında bulunduğu merkezde yürürken aniden fenalaştığına dair görüntüler kamuoyuna yansıdı. Kısa süre içinde hastaneye kaldırılan Amini, yapılan müdahalelere rağmen yaşamını yitirdi.
Olayın ardından farklı iddialar gündeme geldi:
Bazı uluslararası medya kuruluşları, Amini’nin işkence sonucu hayatını kaybettiğini ileri sürdü.
İranlı yetkililer ise bu iddiaları reddetti.
İran Adli Tıp Kurumu tarafından yapılan açıklamada, otopsi sonuçlarına göre darp izine rastlanmadığı belirtildi.
Sağlık Durumu ve Resmi Açıklamalar
Resmi açıklamalarda, Mahsa Amini’nin çocukluk döneminde beyin tümörü ameliyatı geçirdiği ve hipotalamus ile hipofiz bezine bağlı bazı kronik rahatsızlıklarının bulunduğu ifade edildi. Bu kapsamda:
Hidrokortizon
Levotiroksin
Desmopresin
gibi ilaçlar kullandığı açıklandı.
İran Adli Tıp Kurumu, Amini’nin kronik rahatsızlıkları ve yaşadığı stres nedeniyle ani kalp ritmi bozukluğu ve bilinç kaybı yaşadığını, ardından beyin hipoksisi geliştiğini duyurdu. Açıklamada, ölümün kafa ya da hayati organlara darbe sonucu meydana gelmediği vurgulandı.
Mahsa Amini’nin Ölümü Sonrası Protestolar
Mahsa Amini’nin vefatının ardından İran’ın çeşitli bölgelerinde geniş çaplı protestolar başladı. Eylemler kısa sürede ülke geneline yayıldı ve uluslararası kamuoyunda da yankı buldu.
Gösteriler sırasında güvenlik güçleri ile protestocular arasında çatışmalar yaşandı. Resmi ve bağımsız kaynaklara göre olaylarda yüzlerce kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişi gözaltına alındı.
İran yönetimi, protestoların planlı ve dış destekli olduğunu savundu. Yetkililer, olayların arkasında farklı örgütlerin bulunduğunu öne sürdü. Buna karşın uluslararası insan hakları örgütleri, gösterileri ifade özgürlüğü ve hak talepleri çerçevesinde değerlendirdi.
İbrahim Reisi’nin Açıklaması
Olayların yaşandığı dönemde Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi için Semerkant’ta bulunan İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, ülkeye döndükten sonra Mahsa Amini’nin ailesiyle telefon görüşmesi yaptı.
Reisi, Amini’yi “kendi öz kızı gibi gördüğünü” ifade ederek ailenin hak mahrumiyetine uğramayacağını söyledi. Açıklama, kamuoyunda farklı yorumlara neden oldu.
Uluslararası Etkisi
Mahsa Amini’nin ölümü, yalnızca İran içinde değil, dünya genelinde de geniş yankı uyandırdı. Birçok ülkede dayanışma gösterileri düzenlendi. Sosyal medyada #MahsaAmini etiketi milyonlarca paylaşıma ulaştı.
Olay, İran’daki toplumsal yapıyı, kadın hakları tartışmalarını ve güvenlik uygulamalarını yeniden küresel gündeme taşıdı.
