İran’ın Natanz nükleer tesisinin hedef alındığı iddiası sonrası “nükleer serpinti” ihtimali kamuoyunun gündemine oturdu. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından ortaya atılan iddialar, bölgesel bir radyolojik risk olup olmadığı sorusunu beraberinde getirdi. İklim Bilimci Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu’nun NOAA’nın HYSPLIT modeli üzerinden yaptığı yörünge analizi ise tartışmaları yeni bir boyuta taşıdı. Peki Natanz nükleer tesisi vuruldu mu, nükleer serpinti Türkiye’yi etkiler mi, HYSPLIT modeli ne gösteriyor?
Natanz nükleer tesisi vuruldu mu, UAEA ne açıkladı?
İran’ın Birleşmiş Milletler nezdindeki temsilcisi, Natanz nükleer tesisinin vurulduğunu açıkladı. Bu açıklama, uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), şu ana kadar İran’daki nükleer tesislerde herhangi bir hasar tespit edilmediğini duyurdu.
UAEA Başkanı Rafael Grossi, Buşehr Nükleer Güç Santrali, Tahran Araştırma Reaktörü ve diğer yakıt döngüsü tesislerinde vurulma ya da radyolojik sızıntı belirtisi bulunmadığını belirtti. Bu nedenle resmi makamlarca doğrulanmış bir nükleer sızıntı veya radyoaktif serpinti bilgisi mevcut değil.
Dolayısıyla Natanz nükleer tesisi vuruldu mu sorusuna ilişkin uluslararası düzeyde net ve teyit edilmiş bir hasar açıklaması bulunmuyor.
Mikdat Kadıoğlu’nun HYSPLIT modeli üzerinden yaptığı yörünge analizi ne gösteriyor?
Tartışmalar sürerken Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, sosyal medya hesabından teknik bir çalışma paylaştı. Kadıoğlu, Natanz tesisinin koordinatlarını girerek NOAA’nın HYSPLIT (Hybrid Single-Particle Lagrangian Integrated Trajectory) modeli üzerinden atmosferik taşınım analizi yaptığını açıkladı.
HYSPLIT modeli, hava kütlelerinin belirli bir noktadan hangi yöne taşınabileceğini gösteren bir meteorolojik simülasyon sistemi olarak biliniyor. Kadıoğlu’nun paylaştığı haritalarda 10 metre, 500 metre ve 2500 metre yükseklik seviyelerinden geriye dönük hava hareketleri yer aldı.
Model sonuçlarına göre mevcut meteorolojik koşullarda hava akışının güneybatı yönlü olduğu görülüyor. Kadıoğlu, “Şu anki durumda Mısır ve çevresi üzerine taşıma varsa vardır” ifadesini kullanarak olası bir radyoaktif taşınım senaryosunda yönün Türkiye’den ziyade Doğu Akdeniz’in güneyi ve Kuzey Afrika hattına işaret ettiğini belirtti.
Nükleer serpinti Türkiye’yi etkiler mi?
Kamuoyunda en çok merak edilen sorulardan biri de nükleer serpinti Türkiye’yi etkiler mi sorusu oldu. Mevcut HYSPLIT modellemesine göre hava akışının ana yönü güneybatı eksenli seyrediyor. Bu da olası bir radyoaktif taşınımın Irak üzerinden Doğu Akdeniz hattına ve Mısır yönüne ilerleme ihtimalini güçlendiriyor.
Şu ana kadar resmi makamlar tarafından Türkiye’yi etkileyebilecek bir radyolojik risk uyarısı yapılmadı. Meteorolojik modellemeler, Türkiye’nin doğrudan risk hattında olmadığına işaret ediyor. Ancak uzmanlar, hava akımlarının değişken yapısı nedeniyle güncel verilerin sürekli takip edilmesi gerektiğini vurguluyor.
Bu noktada önemli olan husus, Kadıoğlu’nun çalışmasının yalnızca olası bir senaryoya dayalı meteorolojik modelleme olduğudur. Resmi olarak doğrulanmış bir sızıntı bulunmadığı için şu aşamada Türkiye için teyit edilmiş bir tehdit söz konusu değil.
HYSPLIT modeli nedir ve nasıl çalışır?
HYSPLIT modeli, NOAA tarafından geliştirilen ve atmosferdeki parçacıkların veya hava kütlelerinin taşınımını hesaplayan bir sistemdir. Bu model, belirli bir noktadan salınabilecek gaz, duman ya da radyoaktif partiküllerin hangi yöne doğru ilerleyebileceğini tahmin etmek için kullanılır.
Model; rüzgâr hızı, yönü, basınç ve yükseklik gibi meteorolojik parametreleri dikkate alır. Bu nedenle nükleer serpinti gibi risk senaryolarında ilk başvurulan teknik araçlardan biridir. Ancak model çıktıları olasılık temellidir ve gerçek bir sızıntı durumunun teyidi anlamına gelmez.
Serpinti olursa ne yapılmalı? Yerinde sığınak prosedürü
Prof. Dr. Mikdat Kadıoğlu, olası bir nükleer serpinti durumunda temel sivil savunma yöntemlerinin uygulanması gerektiğini hatırlattı. Bu kapsamda “yerinde sığınak” yani shelter-in-place prosedürü öne çıkıyor.
Yerinde sığınak yöntemi; kapalı bir mekâna girilmesi, kapı ve pencerelerin kapatılması, havalandırma sistemlerinin durdurulması ve resmi makamların açıklamalarının takip edilmesini içeriyor. Bu uygulama, radyoaktif partiküllerin iç mekâna girişini minimize etmeyi amaçlar.
Uzmanlar, teyit edilmemiş bilgilerle panik yapılmaması gerektiğini, resmi açıklamaların esas alınmasının önem taşıdığını vurguluyor.
Resmi veriler ne söylüyor?
Şu aşamada UAEA tarafından doğrulanmış bir hasar veya radyolojik sızıntı açıklaması bulunmuyor. İran tarafının tesise yönelik saldırı iddiası sürerken, uluslararası denetim mekanizmaları somut bir radyasyon kaçağına işaret eden veri paylaşmadı.
Dolayısıyla nükleer serpinti senaryosu, mevcut durumda meteorolojik modelleme üzerinden değerlendirilen teorik bir olasılık niteliğinde.
