Yeni Birlik Gündem Samed Ağırbaş 'Sıfır Atık Geleceğimiz' raporunu açıkladı: 25,4 trilyon avroluk israfa karşı eylem planı

Samed Ağırbaş 'Sıfır Atık Geleceğimiz' raporunu açıkladı: 25,4 trilyon avroluk israfa karşı eylem planı

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, Antalya'da düzenlenen basın toplantısında "Sıfır Atık Geleceğimiz" raporunun çarpıcı verilerini kamuoyuyla paylaştı. Uluslararası bilimsel katkılarla hazırlanan rapora göre, döngüsel ekonomi uygulamalarının hayata geçirilmesiyle 2050 yılına kadar 149 gigaton sera gazı salımının önüne geçilebilecek.

Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Yüksek Düzeyli İklim Şampiyonu Samed Ağırbaş, uluslararası bilim insanlarının katkısıyla hazırlanan "Sıfır Atık Geleceğimiz" (Our Zero Waste Future) raporunu Antalya'daki COP31 Mavi Alan'da yer alan Sıfır Atık Müzesi'nde basın mensuplarına tanıttı. Küresel iklim politikalarının temel taşlarından biri haline gelen sıfır atık ve döngüsel ekonomi modelinin masaya yatırıldığı toplantıda, gezegenin geleceğini yakından ilgilendiren çarpıcı projeksiyonlar ve Türkiye'nin saha deneyimleri aktarıldı.

Küresel emisyonlarda 149 gigatonluk tasarruf potansiyeli

Yayımlanan raporun en dikkat çekici verisi, üretimden tüketime uzanan bütüncül bir döngüsel ekonomi dönüşümünün iklim değişikliğiyle mücadeledeki doğrudan etkisini ortaya koyuyor. Rapora göre, sıfır atık politikalarının küresel ölçekte uygulanması halinde 2025-2050 yılları arasında toplam 149 gigaton karbondioksit eşdeğeri sera gazı salımı engellenebilecek. Yüzyılın ortasına ulaşıldığında ise yıllık emisyon tasarrufunun 9,6 gigaton seviyesine çıkacağı öngörülüyor.

Söz konusu 149 gigatonluk azaltım potansiyelinin dağılımı şu iki ana eksende şekilleniyor:

37 gigatonluk bölüm: Atık yönetiminin iyileştirilmesi, gıda israfının önlenmesi, yeniden kullanım ve onarım kültürünün yaygınlaştırılmasından sağlanacak.

112 gigatonluk bölüm: Binalar, altyapı sistemleri ve dayanıklı tüketim mallarındaki yapısal dönüşümden elde edilecek.

Küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 55'inden fazlasının doğal kaynakların çıkarılması ve işlenmesi süreçlerinden kaynaklandığına işaret eden rapor, yalnızca malzeme üretiminin yıllık 11,8 gigaton salıma yol açtığını belgeliyor. Buna karşın dünya ekonomisindeki döngüsellik oranının yüzde 6,9'da kalması ve doğrusal tüketim modelinin küresel ekonomiye yıllık 25,4 trilyon avro maliyet yüklemesi, acil eylem ihtiyacını gözler önüne seriyor.

Metan salımı ve kontrolsüz atık krizine karşı acil çözüm

Raporda organik atıkların iklim üzerindeki yıkıcı etkisine de özel bir parantez açıldı. Depolama alanları ve atık sularda ayrışan organik atıkların, insan kaynaklı metan gazı salımlarının yaklaşık yüzde 20'sini oluşturduğu belirtildi. Dünya genelinde 2,7 milyar insanın düzenli atık toplama hizmetinden mahrum kaldığı ve her yıl 845 milyon ton belediye atığının doğaya veya su kaynaklarına karıştığı vurgulanan çalışmada, kaynakta ayrıştırma ve gıda israfını önleme adımlarının en hızlı sonuç verecek yöntemler olduğu kaydedildi.

Samed Ağırbaş, raporda sunulan çözümlerin gelecekte icat edilecek teknolojilere dayanmadığını, tamamının bugün mevcut ve uygulanabilir yöntemler olduğunu belirterek 149 gigatonluk hedefin gerçekçi bir kazanım olduğunun altını çizdi.

COP tarihinde bir ilk ve Türkiye'nin sıfır atık karnesi

Emine Erdoğan'ın himayelerinde 27 Eylül 2017'de başlatılan ve Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu'nun 30 Mart'ı Uluslararası Sıfır Atık Günü ilan etmesiyle küresel bir boyuta taşınan hareket, COP31 ile birlikte BM iklim konferansları tarihinde ilk kez kendi başlığı ve sahnesiyle ana müzakere gündemine girdi.

95 ülke lideri, 7 uluslararası kuruluş başkanı ve 300'ü aşkın bakanın katılımıyla gerçekleşen zirvede Türkiye'nin somut başarılarını paylaşan Ağırbaş, 2017-2025 döneminde 90 milyon ton atığın ekonomiye geri kazandırıldığını açıkladı. Bu sayede 613 milyon ağacın kesilmesinin ve 180 milyon ton sera gazı salımının önlendiğini ifade eden Ağırbaş, Türkiye'nin geri kazanım oranının yüzde 13'ten yüzde 40'lar seviyesine çıktığını, hedeflerinin ise 2035'te yüzde 60, 2053'te yüzde 70 olduğunu söyledi.

COP31 Başkanlığı tarafından belirlenen 2035 küresel hedefleri kapsamında ise belediye atıklarındaki öngörülen artışın en az yarı yarıya düşürülmesi ve küresel döngüsel malzeme kullanım oranının yüzde 15 seviyesine çıkarılması amaçlanıyor.

Plastik kirliliğiyle mücadele ve 81 ilde kadın elçiler ağı

Basın toplantısında plastik kirliliği ve mikroplastik tehdidine ilişkin verileri de değerlendiren Ağırbaş, son 70 yılda 230 kat artarak 460 milyon tonu aşan plastik üretimine karşılık, geri dönüşüm oranının küresel ölçekte yüzde 9'da kaldığını hatırlattı. Türkiye Plastik Atık Çalıştayı Sonuç Raporu'na göre plastik atıkların yüzde 50'sinin depolandığını, yüzde 19'unun yakıldığını ve yüzde 22'sinin kontrolsüzce doğaya karıştığını aktaran Ağırbaş; denizlerdeki plastik kirliliğinin yüzde 80'inin karasal kaynaklı olduğunu, mikroplastiklerin ise büyük oranda sentetik kumaş yıkamaları ve araç lastiği aşınmalarından doğduğunu ifade etti. 17 bakanlık ve akademisyenlerin katılımıyla hazırlanan çalışmaların "2053 Türkiye Plastik Vizyonu"na zemin oluşturduğu belirtildi.

Toplumsal dönüşümü tabana yaymak amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı iş birliğinde yeni bir sosyal sorumluluk adımı attıklarını duyuran Ağırbaş, 81 ilde "Sıfır Atık Kadın Elçiler" ağının kurulduğunu açıkladı. 1 milyon gönüllü kadının bu dönüşüme liderlik etmesinin hedeflendiği projenin, 30 Mart Uluslararası Sıfır Atık Günü'ne kadar küresel bir kadın elçiler ağına dönüştürülmesi planlanıyor.

"Antalya'dan sonra sahada değişim görmeliyiz"

Zirve sonrası sürece ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ağırbaş, COP31'de yayımlanan ilk çerçeve karar taslağının 160'tan fazla ülkenin görüşleriyle şekillendiğini hatırlatarak, dönüşüm finansmanının ihtiyaç sahibi ülkelere ulaştırılması gerektiğini vurguladı. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın zirvedeki "Yeryüzü, korunup kollanması gereken mukaddes bir emanettir" mesajına ve COP31 Başkanı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un sahada kalıcı değişim vurgusuna atıfta bulunan Ağırbaş, COP32'ye ev sahipliği yapacak Addis Ababa'ya somut saha uygulamalarıyla gitmeyi hedeflediklerini belirtti.

Ağırbaş, gıda israfının önlenmesinden eşyaların tamir edilerek yeniden kullanılmasına kadar günlük hayattaki her tercihin bu dönüşümün parçası olduğunu hatırlatarak sözlerini şu ifadelerle tamamladı: "Sıfır atık geleceğimiz, bir temenni değil; bir karar. Ve bu kararı birlikte verebiliriz."