Türkiye, tütün ürünlerinin zararlı etkilerinden toplumu korumak adına başlattığı seferberlikte büyük bir kilometre taşını geride bıraktı. Sağlık Bakanlığı öncülüğünde yürütülen Dumansız Hava Sahası uygulaması, 17 yıldır aralıksız sürdürülen denetimlerle kamusal alanları tütün dumanından temizlemeye devam ediyor. 2009 yılından bu yana ülke genelinde gerçekleştirilen denetim sayısı 46 milyonu aşarken, temiz hava sahasının korunması için dijital ve fiziki tüm imkanlar seferber ediliyor.
4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü Hakkında Kanun kapsamında hayata geçirilen düzenlemeler, sadece kapalı alanları değil, toplumun yoğun olarak kullandığı pek çok açık alanı da kapsıyor. Kafe, lokanta ve kahvehane gibi işletmelerin kapalı bölümlerinde başlayan yasak zinciri, zamanla çocukların ve gençlerin korunduğu sosyal alanlara kadar genişletildi.
Sosyal alanlarda duman barikatı: metre kuralı sert uygulanıyor
Uygulamanın kapsamı genişletilerek özellikle savunmasız grupların tütün dumanına maruz kalması engelleniyor. Bu doğrultuda çocuk parkları, spor sahaları ve yürüyüş yolları gibi alanlarda tütün mamullerinin tüketimi tamamen yasaklanmış durumda.
Kamusal binalar ve ulaşım ağlarında da kurallar oldukça sıkı. Havaalanları, terminaller, alışveriş merkezleri, sinema, tiyatro ve sağlık kuruluşlarının ana giriş kapılarına en az 5 metre mesafede sigara içilmesi yasak. Kamu kurumlarının açık alanlarında oluşturulabilecek özel sigara içme alanları ise toplam açık alanın yüzde 30'u ile sınırlandırılırken, bu noktaların bina girişlerinden en az 10 metre uzakta olması zorunluluğu titizlikle takip ediliyor.
İhbarlara iki saatte müdahale: yeşil dedektör devrede
Dumansız Hava Sahası Denetim Sistemi sayesinde denetim mekanizması tamamen dijital bir altyapıya kavuştu. Saha koordinasyonu, planlama ve raporlama süreçlerinin tek bir merkezden yönetildiği sistem, vatandaş katılımıyla daha da güçlü hale geldi.
"ALO 184 SABİM" hattı ve "Yeşil Dedektör" mobil uygulaması üzerinden yapılan anlık bildirimler, sisteme düştüğü andan itibaren en geç 2 saat içinde değerlendiriliyor. Konum tabanlı çalışan sistem, ihbarı doğrudan bölgeye en yakın mobil ekibe yönlendirerek kural ihlallerine saniyeler içinde müdahale edilmesini sağlıyor.
81 ilde 7/24 kesintisiz mesai ve çapraz denetim modeli
Sağlık Bakanlığı verilerine göre, sahada görev yapan yaklaşık 1500 denetim ekibi ve 10 bine yakın personel, 7 gün 24 saat esasına göre görev yapıyor. Sürecin tarafsızlığını ve etkinliğini artırmak amacıyla rutin kontrollerin yanı sıra "çapraz denetim" modeli de uygulanıyor. 81 ildeki ekipler düzenli olarak farklı şehirlerle eşleştirilerek ani denetimler gerçekleştiriyor.
Kural ihlali yaptığı belirlenen ya da hakkında şikayet bulunan işletmeler ise yakın takibe alınıyor. İhlal tespiti yapılan eğlence ve hizmet mekanlarına, kararın ardından geçen 20 gün içerisinde en az 3 kez habersiz takip denetimi yapılıyor. Ekiplerin bünyesinde Sağlık Bakanlığı personelinin yanı sıra güvenliği ve yasal yaptırımı sağlamak adına kolluk kuvveti temsilcileri de hazır bulunuyor.
