Dijitalleşen dünyada online yemek siparişi alışkanlıkları hızla artarken, dijital platformlardaki aldatıcı ticari taktikler de Ticaret Bakanlığının merceğine takıldı. Ticaret Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Kurulu, yemek sipariş platformlarında fiziki olarak tek bir mutfağa veya restorana sahip olmalarına rağmen, sisteme farklı isimler, adresler ve değerlendirmelerle çok sayıda bağımsız işletmeymiş gibi kaydolan şirketlere karşı tarihi bir adım attı. Tüketiciyi yanıltarak rekabet eşitliğini bozan bu sisteme karşı iki ayrı şirkete idari yaptırım uygulandığı açıklandı.
Sahte restoran yöntemi nasıl işliyor ve tüketiciler nasıl yanıltılıyor?
Reklam Kurulu'nun 13 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirdiği 372 sayılı toplantısında masaya yatırılan dosyalarda, dijital platformlardaki hileli yöntemler tek tek belgelendi. Yapılan incelemelerde, iki ayrı firmanın şu yöntemlerle tüketicileri manipüle ettiği tespit edildi:
Hayali İşletme Adları ve Adresler: Gerçekte var olmayan konumlarda ve farklı isimlerle sanki birden fazla restoran hizmet veriyormuş imajı yaratıldı.
Manipüle Edilmiş Yorumlar ve Puanlar: Aynı mutfaktan çıkan yemekler için farklı sanal dükkanlar üzerinden sahte tüketici değerlendirmeleri ve puanlamaları kullanıldı.
Çeşitlilik Algısı: Tüketicilerin farklı bir restorandan sipariş verdiğini sanarak aslında aynı işletmeden hizmet alması sağlandı ve özgür tercih hakkı kısıtlandı.
Kurul, tüketiciler üzerinde "farklı adreslerde faaliyet gösteren bağımsız restoranlar var" algısı oluşturan bu uygulamaların dürüst ticaret ilkelerine aykırı olduğuna hükmederek, ilgili restoranlara idari para cezası kesti ve aldatıcı reklamlar ile ticari faaliyetlerin derhal durdurulmasına karar verdi.
Dijital mecralarda hangi aldatıcı uygulamalar denetleniyor?
Ticaret Bakanlığı, sadece sahte restoranlarla değil; internet siteleri, sosyal medya mecraları, mobil uygulamalar ve dijital pazaryerlerinde tüketicinin ekonomik çıkarlarını zedeleyen tüm manipülasyonlarla mücadele ediyor.
Denetimlerin yoğunlaştığı başlıca alanlar şu şekilde sıralanıyor:
Sahte Yorum ve Puanlamalar: Satın alınmış veya kurgulanmış kullanıcı değerlendirmeleriyle ürün/hizmet kalitesinin yüksek gösterilmesi.
Gerçek Dışı İndirim ve Fiyat Gösterimleri: Önce fiyatı yükseltip ardından indirim yapılmış gibi gösteren aldatıcı fiyat etiketleri.
Şeffaf Olmayan Örtülü Reklamlar: Sosyal medya etkileyicilerinin (influencer) reklam olduğunu belirtmeden yaptığı ürün ve mekan tanıtımları.
Karanlık Tasarımlar (Dark Patterns): Kullanıcı arayüzlerinde tüketiciyi istemediği aboneliklere veya ek harcamalara yönlendiren dijital hileler.
Reklam Kurulu cezaları ne kadar, erişim engeli getirilebilir mi?
Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, dijital pazarda tüketicilerin güvenliğini sağlamak amacıyla denetimlerin kararlılıkla devam edeceği vurgulandı. Mevzuata aykırılık tespit edilen durumlarda uygulanan yaptırımlar şöyle:
İdari Para Cezası: Mevzuatı ihlal eden internet reklamları ve dijital ihlaller için ceza miktarı 10 milyon 837 bin 65 liraya kadar ulaşıyor.
Erişim Engeli ve Durdurma: İhlalin niteliğine göre aldatıcı içeriklerin kaldırılması, reklamların durdurulması ve gerekli görüldüğü takdirde ilgili internet sitelerine veya sayfalarına erişim engeli getirilmesi kararlaştırılabiliyor.
