Yeni Birlik Gündüzleri Gece Eden Mübadelenin 96. Yılı: "Memleket" Özlemi Onlara Atadan Miras

Gündüzleri Gece Eden Mübadelenin 96. Yılı: "Memleket" Özlemi Onlara Atadan Miras

Ataları, Bursa'nın İsmetiye köyüyle ve Drama'nın Kozlu köyünde doğan iki mübadil çocuğu. İkisi de mübadele rüzgârıyla savrulan ana babaların çocukları. Geçmişlerinde bir ortak nokta vardı ama bunlar ondan habersizdi. Ortak nokta Drama'nın bugünkü adı Platania olan Kozlu köyüydü.  Kader bir gün onları bu köyde buluşturdu.

İSKENDER ÖZSOY

Bir fırtına koptu, Ege'nin mavi suları önce karardı, sonra kabardı.

Fırtına o güne dek görülmeyen fırtınaydı; adına mübadele dediler.

30 Ocak 1923 tarihinde Lozan'da TBMM Hükümeti'yle Yunanistan Hükümeti arasında imzalanan "Yunan ve Türk Ahalinin Mübadelesine İlişkin Sözleşme ve Protokol"ün 96. yılındayız.

96 yıl önce iki ülkede yaşayanların rızaları dışında imzalanan ve gündüzleri gece eden mübadele sözleşmesinden yaklaşık iki milyon kişi etkilendi.

O günlerin tanığı birinci kuşak mübadillerin sayısı azaldı.

Artık ikinci kuşakların atalarından miras tanıklıklarıyla mübadele tarihine yeni notlar düşülüyor.

İşte onlardan ikisi.

Ataları Drama'nın Kozlu (Platania) köyünden Tuzla'ya gelen Raif Boz ve ataları Bursa'dan Kozlu'ya iskan edilen Yorgos Hristofidis.

Hristofidis'in aile büyükleriyle Boz'un aile büyükleri birbirlerini tanıyordu.

Çünkü Kozlu'daki Türkler, 1922'de Bursa ve civarından kaçarak Kozlu'ya gelen Rumlarla mübadele günlerine kadar yaklaşık iki yıl beraber yaşamış, hayatı paylaşmışlardı.

Kader bir gün bu iki mübadil çocuğunu Kozlu'da buluşturdu.

Bana da bu buluşma öncesinde Yorgos Hristofidis'le, sonrasında Raif Boz'la yaptığım röportajı ve onların atalarından miras memleket özlemlerini yazmak düştü.

KAÇAN KURTULMUŞ

1938 yılında Kozlu'da doğan Yorgos Hristofidis'in kökeni Bursa'nın İsmetiye (Keleşen) köyü.

Anlattıklarına gelince:

"Babamlar 1922'de gelmişler. Nasıl gelmişler hiç sorma. Kaçan kurtulmuş. Köyden yaya olarak Mudanya'ya inip vapura binmişler. Selanik'te bir iki ay oturmuşlar. Salgın hastalık çıkınca Selanik'ten kaçarak buralara gelmişler. Babam köyde zeytincilik yapıyor, ipek böcüğü (böceği) yetiştiriyormuş. Bağları varmış. Buraya gelince tütün yapmayı öğrenmişler. Annem babam köylerini iyi anlatıyordu. Vatan olarak, memleket olarak Türkiye'yi ve köyleri İsmetiye'yi görüyorlardı. Ana dilleri Türkçeydi. İsmetiye'de Türk pek yokmuş. 300 hanelik köymüş. Kadınlar Bursa'da fabrikalarda çalışıyormuş. Ailem buraya geldiğinde babam Türkiye'de Yunan ordusunda askermiş. Önce annemler kaçmış. Babam sonradan gelmiş Kozlu'ya. Aile Kavala, Selanik dağılmış. Kozlu Türk köyüydü. Bizimkiler geldiğinde Türklerle yavuz geçinmişler. Beraber oturmuşlar iki sene kadar. Siz nasıl buraya geldiniz, ben de İsmetiye'ye gittim. Muhtar beni gezdirdi. Annemin babamın bir ömür özledikleri köylerini beğendim."

ÇOCUKLAR GİBİ SEVİNDİ

"Kader mübadil çocuklarını buluşturdu…" dedik ya.

Raif Boz, günlerden bir gün oğlu Kemal'den "Seni memlekete götüreyim mi baba?.." teklifi alınca çocuklar gibi sevindi.

Oğluna yanıtı "Götür evlat." oldu.

Bu konuşmanın ateşi soğumadan baba oğul düştüler "memleket" yollarına, kendilerine bekleyen sürprizden habersiz.

Drama Kozlu köyü kökenli Raif Boz anlattı, bakalım neler anlattı memleket yolculuğunun öncesi hakkında:

"1934 yılında Tuzla'da doğmuşum. Annemin babamın doğduğu Kozlu, Türk köyüymüş. Köye 1922 yılında Bursa'dan kaçan Rumlar gelmiş. Türkçe konuşan Rumlarla iki yıla yakın birlikte yaşamış büyüklerimiz. Mübadele olunca köy halkı toparlanmış Kavala'ya inmiş. Oradan da Sakarya gemisiyle Samsun'a gitmişler. Samsun'da önce misafirhanelere yerleştirilmişler. Daha sonra aileler Alaçam'a gönderilmiş. Ama bir zaman sonra aile büyüklerimiz Alaçam'ı beğenmemiş ve oradan ayrılma yollarını aramaya başlamış. Ailelerden bir kısmı hemen Alaçam'ı terk ederken, aralarında ailemin de olduğu grup kara yoluyla ayrılmış Samsun'dan. Gündüzleri saklanıp geceleri düşmüşler yollara."

Boz'un ailesi uzun ve zahmetli yolculuklardan sonra Tuzla'ya vardıklarında mübadele sözleşmesi gereği iskan edildikleri yerde oturma zorunluluğu olduğu için ev ve arazi alma haklarını kaybetmişler.

Boz ailesi bu engeli o yıllarda kendilerinden önce Tuzla'ya gelen Kılkış mübadillerinin kanaat önderi Molla Ali'nin (Kılıç) yardımıyla çözüme kavuşturup haklarını almışlar.

Şimdi yeniden Raif Boz'un anlattıklarına dönelim:

"Ata topraklarına gitme kararını oğlum Kemal verdi. Bana sürpriz hazırlamış meğer. Anamın, babamın gezdiği, soluk aldığı Kozlu'ya gideceğim için çok heyecanlandım. Onların teneffüs ettiği havayı teneffüs edecek, içtikleri sudan içecektim. Yola çıkacağım günü heyecanla bekledim. Köye ayak basınca nasıl heyecanlandım bir bilseniz. Toprağına memleketimin ayak basınca, önce bir Fatih okudum, sonra mezarlığı sordum Rumlara. Ama mezarlık da yoktu, cami de. Caminin yerinde kilise yapılmış. Eskiye dair iz yoktu. Sonra babamın bana anlattığı evleri aradım. İki evinden biri yıkılmış, diğeri istasyonun yakınında olanı, boş olarak duruyordu. Köyde Yorgos Hristofidis ve eşine misafir olduk. Bizi çok güzel ağırladılar. Daha sonra köy kahvesine gittik. Saatlerce Türkçe sohbet ettik. Veda zamanı gelmişti. Kahvedekilerle tek tek vedalaştık. Köyden çıkarken toprağı öptüm. Mis gibi kokuyordu; annem gibi, babam gibi kokuyordu. Ben ona memleket kokusu diyorum. Kozluköy'den güzel intibalarla ayrıldık. Memleket topraklarında son durağımız Selanik'ti. Selanik' gidip de Atatürk'ün evini görmeden olmazdı. Oraya da gittik. Evi gezdik, fotoğraflar çektirdik. Atatürk'ün kıyafetlerini incelerken çok etkilendim. Bize vatan bırakan Atatürk'ü şükranla andım. Tuzla'ya gelince ilk işim köyden aldığım toprağı, memleket kokan toprağı annemin, babamın, ağabey ve amcalarımın mezarlarına serpmek oldu. Kozluköy'ü sevdim. İnsanlarını sevdim. Bugün izin verseler, gider yerleşirim. Onu yapamam belki, ama ilk fırsatta yeniden gideceğim atalarımın memleketine.."