Anadolu’nun kadim mirası, insanlık ve diplomasi tarihine ışık tutmaya devam ediyor. Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olan Çorum’un Boğazkale ilçesindeki Boğazköy/Hattuşa Örenyeri’nde yürütülen arkeolojik kazılarda, dünya tarihinin bilinen ilk yazılı barış antlaşması Kadeş’e ait yeni bir kil tablet parçası bulundu. Hitit kraliyet sarayının yer aldığı Büyükkale mevkiinde çıkarılan Akadça çivi yazılı metnin, antlaşmanın ön yüzüne ait olduğu bilimsel çalışmalarla kesinleşti.
21 Eylül Dünya Barış Günü’nde kamuoyuna duyurulan bu kıymetli buluntu, sadece diplomatik bir metin olmanın ötesinde, binlerce yıl öncesinden günümüz dünyasına insanlık onuru ve barış hususunda evrensel mesajlar taşıyor.
Bir Yıllık Titiz İncelemeyle Çözülen Binlerce Yıllık Sır
Büyükkale’deki "E" binası yakınlarında tespit edilen tablet parçası üzerinde uzman akademisyenler ve arkeologlar yaklaşık bir yıl boyunca detaylı analizler gerçekleştirdi. Yapılan araştırmalar sonucunda parçanın; Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında imzalanan tarihi Kadeş Barış Antlaşması’nın bir nüshası olduğu doğrulandı.
Çözümlenen çivi yazılı metinler, antlaşmanın 12 ile 20. maddeleri arasında yer alan ve iki devlet arasında sığınmacılara uygulanacak muameleyi düzenleyen kritik satırları içeriyor. Okunabilen kısımlar, tarafların ülkelerinden kaçarak karşı tarafa sığınan kişilerin durumunu ele alırken, bu kişilerin evlerinin tahrip edilmesini ve zarar görmesini yasaklayan hayati hükümler barındırıyor.
Bin Yıl Öncesinden Günümüz Dünyasına İnsanlık Dersi
Keşfi sosyal medya hesapları üzerinden değerlendiren Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Anadolu’nun diplomasi geçmişindeki köklü rolüne dikkat çekti. Tarihi belgede yer alan mülteci ve barınak koruma maddelerinin altını çizen Ersoy, bu ifadelerin günümüz küresel krizlerine ve özellikle Orta Doğu'daki insani dramlara ışık tuttuğunu belirtti.
Bakan Ersoy mesajında, “İnsanların evlerinin tahrip edilmemesine ilişkin ifadeler, binlerce yıl öncesinden bugünümüze çok güçlü bir mesaj taşıyor. Filistinli kardeşlerimiz başta olmak üzere, tüm insanların güven içinde, barış ve huzurla yaşayacağı bir gelecek diliyoruz. Bu miras bizlere insan hayatını ve onurunu koruma sorumluluğunu yeniden hatırlatıyor” ifadelerine yer vererek kazı ekibini tebrik etti.
Dünya Müzelerine Dağılan Miras Hattuşa’da Tamamlanıyor
Tarihi antlaşmanın Mısırca metni Mısır’daki tapınak duvarlarında hiyerogliflerle ölümsüzleştirilirken, Akadça metne ait kil tablet parçaları ilk olarak 1906–1912 yılları arasındaki Boğazköy kazılarında gün yüzüne çıkarılmıştı. Bugün bu parçalar İstanbul Arkeoloji Müzeleri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Berlin Önasya Müzesi ve St. Petersburg Ermitaj Müzesi gibi dünyanın saygın kurumlarında sergileniyor.
Hattuşa’da bulunan son parça, koleksiyonlardaki eksik metinlerin tamamlanması açısından büyük bir bilimsel önem taşıyor. Büyükkale bölgesindeki arkeolojik kazılar, antlaşmanın henüz ulaşılamayan diğer kayıp parçalarını da gün ışığına çıkarmak amacıyla aralıksız sürdürülüyor.
