Her gün binlerce insanın fark etmeden üzerinden geçtiği rögar kapakları, Prof. Dr. Adnan Tönel’in sanatsal bakış açısıyla Akdamar Adası’nda bir sergiye dönüştü. Tönel, bu metal nesnelerin sadece birer mühendislik ürünü değil, toplumların kültürel hafızasını taşıyan "bilinmeyen dünyanın kapıları" olduğunu vurguluyor.
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Adnan Tönel, akademik kariyerinin yanı sıra fotoğraf sanatçısı ve yönetmen kimliğiyle dikkat çeken bir projeye imza attı. 1997 yılında bir öğrencisinin hediye ettiği fotoğrafla başlayan ve yıllar içinde kıtalar arası bir arşive dönüşen rögar kapakları koleksiyonu, şimdi Akdamar Adası’nın tarihi atmosferinde sanatseverlerle buluşuyor.
Sokakların sessiz tanıkları
Tönel için rögar kapakları, sadece şehir altyapısının bir parçası değil; aynı zamanda alt ve üst dünyayı birbirine bağlayan, gizemli ve sembolik objeler. Sanatçı, bu kapakların üzerindeki desenlerin, yazıların ve işaretlerin şehirlerin kimliğini yansıttığını belirtiyor. Ona göre, dünyanın neresine gidilirse gidilsin, bu kapakların altındaki kanalizasyon sisteminin birliği, insanlığın paylaştığı ortak "eşitlik" duygusunu simgeliyor.
Tarihin metalik izleri
Rögar kapaklarının tarihsel serüveninin Antik Yunan’a kadar uzandığını hatırlatan Tönel, bu nesnelerin Fransız Devrimi gibi kritik dönemlerde barikat kurma veya savunma aracı olarak kullanıldığını hatırlatıyor. Avrupa’da bazı şehirlerde rögar kapaklarının bir statü göstergesi olarak tasarlandığını, Prag’daki saray çevresi ile Kafka’nın sokağındaki kapakların bile farklı estetik değerler taşıdığını ifade ediyor.
Standartlaşma ve kültürel kayıp
Türkiye’deki durumu ise daha farklı bir perspektifle değerlendiren Tönel, geçmişte Osmanlı döneminden kalan özel tasarımların bugün yerini standart, ruhsuz üretimlere bıraktığını savunuyor. Artan metal fiyatları nedeniyle yaşanan hırsızlık olaylarının, estetik miras ile günümüzün ekonomik gerçekleri arasındaki acı çelişkiyi gözler önüne serdiğini belirten sanatçı, bu sergisiyle herkesin gözden kaçırdığı ayrıntılara dikkat çekmeyi amaçlıyor. Tönel, "Rögarlar aslında bölünmüş bir dünyayı birleştiren gizli geçitlerdir" diyerek, projesinin derinliğini özetliyor.
