Diyarbakır’ın Ergani ilçesindeki Çayönü Tepesi’nde gerçekleştirilen kazılarda, madenin ilk elden işlendiği atölye niteliğinde önemli buluntular ortaya kondu. Yaklaşık 9 bin yıl öncesine tarihlenen bu işlik alanında, 25 adet malakit ve bakır nesne bulundu. Kazılar, tarih öncesi madenciliğe dair yeni veriler sunarak dünya madencilik tarihine ışık tutuyor.
Çayönü Tepesi'nin Kazı Tarihçesi
Çayönü Tepesi’nde, M.Ö. 12 binlere dek uzanan yerleşim evreleri tespit edilmiştir. İlk kez 1963 yılında yapılan yüzey araştırmaları ile keşfedilen alan, 1964’te Prof. Dr. Halet Çambel ve Prof. Dr. Robert J. Braidwood tarafından kazılmaya başlanmıştır. Bu dönemden itibaren bölgenin birçok tarihi yönü gözler önüne serilmiştir. Kazılar, 1991 yılında güvenlik gerekçeleriyle durdurulmuş, ancak 2015 doğrudan tekrar başlatılmıştır.
Kazı Çalışmalarının Güncel Durumu
2026 yılı kazıları Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Müzecilik Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Savaş Sarıaltun başkanlığında başlatılmıştır. Doç. Dr. Sarıaltun, bu yıl batı alandaki çalışmalarının, doğu ve batı konut alanlarını karşılaştırmayı amaçladığını ifade etmiştir. Bu bağlamda, özellikle Proto-Hassuna Dönemi çanak çömleği buluntuları, kazılara derin bir tarihsel boyut katmaktadır. Aylardan bu yana süregelen çalışmalarda, evlerin çevresindeki yaşam alanlarının detaylı görüntüleri elde edilmektedir.
Bunun yanı sıra, kazılarda en az altı dikme deliği bulunan ve ortasında taş döşemeli alan olduğu belirtilmiştir. Tespit edilen malakitler, Çayönü'nün madencilik tarihine 3 bin yıl daha yaklaştıran önemli delillerdir. Elde edilen ham, işlenmiş ve yarı işlenmiş malzeme çeşitliliği, bölgede uzmanlaşmış iş gücünün varlığını göstermektedir.
Çayönü Tepesi'nde yürütülen kazılar sadece geçmişe değil, günümüz bilimsel çalışmalarıyla da önemli bir bağ sunuyor. Bu bağlamda, Prof. Dr. Yeşim Büyükateş, gerçekleştirdikleri çalışmaları hem bilimsel hem de kültürel farkındalık kapsamında değerlendirmiştir. Kazı ekibi, teknolojinin sunduğu imkanları kullanarak buluntuları dijitalleştirme yolunda önemli adımlar atmaktadır.
DÜNYA MADENCİLİK TARİHİNE IŞIK TUTACAK YAKLAŞIK 25 ADET MALAKİT VE BAKIR NESNE BULUNDU.
