Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Amerika Birleşik Devletleri'nden Türkiye'ye iadesi sağlanan tarihi Çingene Kızı mozaiğinin 13. panelinin teslim alındığını açıkladı.
Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi koleksiyonuna katılan yeni panelin, Zeugma mozaiklerinin bilimsel açıdan daha bütüncül bir biçimde incelenmesine ve kompozisyonun kendi bağlamı içinde değerlendirilmesine imkan tanıyacağı belirtildi.
Gaziantep'in ve Türkiye'nin dünyaya açılan en önemli simgelerinden biri olan taban mozaiğine ait çok sayıda parça, 1960'lı yıllarda gerçekleştirilen kaçak kazılarla yasa dışı yollarla yurt dışına kaçırılmıştı. Kültür ve Turizm Bakanlığı uzmanlarının titiz araştırmaları sonucunda eserin 12 paneli daha önce 2018 yılında Türkiye'ye getirilmişti.
Söz konusu 13. panelin Çingene Kızı kompozisyonunun bir parçası olduğu, Grenoble Alpes Üniversitesinden Dr. Camila Felag'ın araştırmaları ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel değerlendirmeleriyle tespit edildi. Eserin uluslararası bir müzayedede yeniden satışa sunulduğunun belirlenmesinin ardından, ABD İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi ile yürütülen koordineli operasyon ve hukuki girişimler sayesinde tarihi parça ait olduğu topraklara kazandırıldı.
Kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede uluslararası mutabakatlar
Türkiye, kültürel mirasını korumak ve yurt dışına kaçırılan eserleri geri getirmek için ikili anlaşmaları aktif bir şekilde kullanmaktadır. ABD ile kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele kapsamında 2021 yılında imzalanan mutabakat zaptı, yasa dışı yollarla ülkeden çıkarılan eserlerin ABD'ye girişini engelleyen en önemli yasal zeminlerden biridir. Beş yıllık dönemler halinde uygulanan bu anlaşma, iki ülke arasındaki karşılıklı güven ve kararlılık temelinde uzatılmıştır.
Hukuki süreçler ve saha operasyonlarının eş güdümlü yürütülmesi sayesinde, 2002 yılından bu yana toplam 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye'ye iadesi gerçekleştirilmiştir. Bu iadelerin 9 bin 139'u son 8 yıldaki yoğunlaştırılmış bürokratik çalışmalar neticesinde tamamlanmıştır.
Zeugma antik kentinin tarihi ve arkeolojik önemi
Gaziantep'in Nizip ilçesi yakınlarında, Fırat Nehri kıyısında yer alan Zeugma Antik Kenti, Roma İmparatorluğu döneminde Doğu ile Batı arasında ticaretin, sanatın ve askeri gücün kesişim noktası olan stratejik bir geçit merkeziydi. Antik dönemde "köprü" veya "geçit" anlamına gelen Zeugma, özellikle nehir kıyısındaki villalarında bulunan taban mozaikleriyle dünya arkeoloji tarihinde eşsiz bir yere sahiptir.
Gaziantep Müze Müdürlüğü ve uluslararası ekiplerin koordinasyonunda 1990'lı yıllardan itibaren hız kazanan kurtarma kazıları, Birecik Barajı'nın suları altında kalma tehlikesiyle karşı karşıya olan bu benzersiz mozaiklerin kurtarılmasını sağlamıştır. Bugün Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenen eserler, antik dönem insanının mitolojik dünyasını, gündelik yaşamını ve estetik anlayışını üstün bir sanatsal işçilikle günümüze taşımaktadır.
