Isparta’nın Yalvaç ilçesi sınırlarında yer alan Pisidia Antiokheia Antik Kenti, binlerce yıllık tarihini zirvede saklamaya devam ediyor. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne girmesi için çalışmaların sürdüğü antik kentin en büyüleyici noktası ise Gemen Dağı’nın yaklaşık 1600 metrelik zirvesinde konumlanan Men Kutsal Alanı. Hem mimari yapısıyla hem de taşıdığı dinsel sembollerle dikkat çeken Men Tapınağı, tarihin bilinen en köklü inanç merkezleri arasında gösteriliyor.
Roma İmparatorluğu’nun Anadolu’daki stratejik merkezlerinden biri olan Pisidia Antiokheia, aynı zamanda Hristiyanlık tarihinin de en kritik noktalarından biri. M.S. 46-57 yılları arasında Aziz Paulus’un ziyaret ettiği kent; görkemli Augustus Tapınağı, tiyatrosu, anıtsal çeşmeleri, Roma hamamları, stadyumu ve kiliseleriyle açık hava müzesini andırıyor. Bu yapılar arasında yer alan Men Kutsal Alanı ise taşıdığı özgün niteliklerle arkeoloji dünyasının odağında bulunuyor.
Bölge ekonomisini yöneten bir tapınak devleti
Kazı Başkanlığını yürüten Süleyman Demirel Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Özhanlı, kutsal alanın önemini tarihi belgeler ışığında değerlendiriyor. Ünlü coğrafyacı Strabon’un notlarına atıfta bulunan Prof. Dr. Özhanlı, bölgenin antik çağda geniş arazilere, büyük bir iş gücüne ve devasa bir ekonomik güce sahip bir "tapınak devleti" olarak işlev gördüğünü vurguluyor.
Kutsal alanın sadece bir tapınakla sınırlı kalmadığını belirten Özhanlı, bölgede stadyum, yer altı tanrıçasına ithaf edilmiş küçük bir tapınak ve hac ibadeti için gelen ziyaretçilerin konaklaması amacıyla inşa edilen yaklaşık 750 yapının bulunduğunu aktarıyor. Dönem ekonomisinin büyük oranda bu dini merkez etrafında biçillendiğine işaret eden Kazı Başkanı, yapıyı "antik dönemin Vatikan’ı" sözleriyle tanımlıyor.
Dünyada eşi olmayan mimari detay: Hilal stelleri
Men Tapınağı’nı dünya arkeolojisinde eşsiz kılan en belirgin özellik ise tapınağı çevreleyen kutsal duvarlar ve bu duvarlardaki kabartmalar. Yaklaşık 70 metre uzunluğa ve 5 metre yüksekliğe sahip anıtsal duvar, Tanrı Men’e adanmış hilal biçimindeki adak stelleriyle tamamen kaplanmış durumda.
Prof. Dr. Mehmet Özhanlı, bu mimari unsurun dünyada başka bir örneğinin bulunmadığına dikkat çekerek, duvarlardaki her bir hilal kabartmasının kutsal alanı ziyaret eden insanların dileklerini, adaklarını ve inanç yükünü simgelediğini ifade ediyor.
Antik çağın dilek ve bağışlanma merkezi
Arkeolojik kazılar sırasında ulaşılan Yunanca yazıtlar, o dönemde yaşamış insanların iç dünyasına ve dini ritüellerine dair çarpıcı veriler sunuyor. Tapınağı ziyaret edenlerin Tanrı Men’den öncelikli olarak şifa, sağlık ve bağışlanma talep ettikleri görülüyor.
Söz konusu yazıtların büyük bir kısmında, kişilerin işlediklerine inandıkları günahlardan arınma istekleri, amansız hastalıklara karşı şifa arayışları ve kişisel adaklar yer alıyor. Gemen Dağı’na tırmanan her bir ziyaretçinin, tanrıya olan inancını ve beklentilerini taşlara kazıyarak ölümsüzleştirdiği anlaşılıyor.
