Gürcü Kraliçesi Tamara’nın mezarının nerede bulunduğu sorusu, yüzyıllardır tarihçilerin ilgisini çeken bir gizem olarak kalmayı sürdürüyor. Orta Çağ dönemin en güçlü hükümdarlarından biri olan Kraliçe Tamara, Gürcü Krallığı'nın Kafkasya'daki etkisini artırmış ve krallığın sınırları o dönemde Doğu Anadolu'nun bazı bölgelerine kadar uzanmıştır. Bu nedenle Posof ve çevresi, her ne kadar günümüzde Türkiye toprakları içerisinde kalsa da, o dönemde Gürcü kültürü ve tarihinin izlerini taşımaktadır.
Yolağzı Köyü Muhtarı Fehim Gündüz, Kraliçe Tamara’nın mezarının Posof'un Kesikkayalar bölgesinde bulunduğuna dair Gürcüler tarafından yapılan araştırmaları işaret etti. Bölge halkı arasında uzun süredir dolaşan rivayetlere göre, Kraliçe'nin mezarı Ardahan'ın Posof ilçesindeki Kesikkayalar bölgesindeki mağaralarda yer alıyor.
2024 yılında Ardahan İl Kültür ve Turizm Müdürü Uğur Dede, Kesikkayalar'da yapılan yüzey araştırmalarında Orta Çağ dönemine ait önemli kalıntılara ulaşıldığını açıkladı. Dede, "Rivayet odur ki Kraliçe Tamara, bu bölgeden geçerken arkasında İran birlikleri tüneli kapatırken burada hayatını kaybetmiştir. Kesikkayalar bölgesinde gerçekleştirilen incelemelerde sütunlar tespit edildi ve bu kalıntıların doğal olmasının mümkün olmadığını belirttik. Bu alan üzerinde yeni çalışmalar ve destinasyon projeleri oluşturmayı istiyoruz," dedi.
Muhtar Gündüz, "Gürcü araştırmalarına göre Kraliçe Tamara’nın mezarı Posof veya Artvin'in Posof'a yakın bir bölgesinde olduğunu gösteriyor. Bu iki bölgede olabileceği sonucuna varmışlar. Ayrıca, Kesikkayalar'da yer alan 205 odanın bulunduğu bir yerleşim alanı olduğu da söyleniyor," şeklinde bilgi verdi.
2024-2026 yılları arasında gerçekleştirilecek Posof Orta Çağ Arkeolojik Yüzey Araştırması sonuçları, Kesikkayalar ve çevresinin önemli bir arkeolojik alan olarak tespit edilmesini sağlayacak. Bu bölge, Posof’taki en dikkate değer Orta Çağ arkeolojik alanı olarak görüldüğünden, ilerleyen çalışmalarda daha fazla bulgunun ortaya çıkabileceği öngörülmektedir.
ORTA ÇAĞ'IN EN GÜÇLÜ HÜKÜMDARLARI ARASINDA GÖSTERİLEN GÜRCÜ KRALİÇESİ TAMARA'NIN MEZARININ NEREDE BULUNDUĞU YÜZYILLARDIR TARİHÇİLERİN VE ARAŞTIRMACILARIN ÜZERİNDE DURDUĞU EN BÜYÜK GİZEMLERDEN BİRİ OLMAYI SÜRDÜRÜYOR.
