Kars’ta, Osmanlı döneminden günümüze kadar ulaşmayı başaran ve mimari yapısıyla öne çıkan Gemli Tabya, yaklaşık 200 yıllık bir geçmişe sahip. Hilal ve at nalını andıran formu, bu yapının Türkiye’deki nadir örneklerinden biri olmasını sağlıyor. Terkedilmiş görüntüsüyle zamanla adeta meydan okuyan Gemli Tabya, bir gün turizme kazandırılacağı anı bekliyor.
Osmanlı dönemi askeri mimarisinin örneği
Gemli Tabya, Kars’ın tarihi ve kültürel mirası açısından önemli bir yapı niteliğinde. Havadan görüntülendiğinde, eşsiz mimarisi daha belirgin bir hale geliyor. Yapının yalnızca askeri tarih açısından değil, Osmanlı dönemi savunma mimarisi ve mühendislik anlayışı açısından da önemli bir yer tuttuğu belirtiliyor.
Tarihi savaşlara tanıklık etti
1854 yılında Kerim Paşa tarafından inşa edilen Gemli Tabya, Kars’ın savunmasında kritik bir rol üstlendi. 1855 Osmanlı-Rus Savaşı, 1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi ve 1918-1920 yılları arasındaki Osmanlı-Ermeni çatışmalarında aktif olarak kullanılan yapı, dönemin askeri ihtiyaçlarına göre şekillendirildi. Ancak günümüzde bu önemli kültürel varlık, yeterli bakım ve koruma çalışmalarının olmaması nedeniyle ciddi bir tahribat sürecine girdi.
Geçmişin izlerini taşıyan bir yapı
Yaklaşık iki asırlık geçmişe sahip Gemli Tabya, zaman içinde farklı amaçlarla da kullanıldı; bir dönem kadın hapishanesi olarak görev yaptı. Ancak bu tarihi yapı, yıllar içerisinde yeterli korunmayı göremediği için duvarlarında çökmeler ve iç bölümlerinde deformasyonlar meydana geldi.
Havadan görüntülendiğinde, mimarisinin ne kadar eşsiz olduğu bir kez daha gözler önüne seriliyor. Hilali andıran kavisli yapısı ve at nalı formu ile dikkat çeken Gemli Tabya, adeta açık hava müzesi niteliğinde bir tarihi alan sunuyor. Kars’ın askeri tarihine ışık tutan yapı, korunmaya duyduğu ihtiyaçla dikkat çekiyor. Savaşlar ve işgaller döneminde Kars’ın savunmasında büyük bir rol üstlenen tabyalar arasında, kendine özgü mimarisi ile Gemli Tabya ayrı bir konumda bulunuyor.
Bugün, yaklaşık 200 yıldır zamana ve ilgisizliğe karşı mücadele eden Gemli Tabya, sahip olduğu özgün mimarisi ve geçmişten taşıdığı izlerle turizme kazandırılabileceği günü bekliyor. Ancak bakım eksikliği, yapının her geçen gün daha da yıpranmasına neden oluyor. Gemli Tabya’nın havadan çekilen görüntüleri, yalnızca mimarisini değil, aynı zamanda korunma ihtiyacını da bir kez daha ortaya koyuyor.
KARS’TA OSMANLI DÖNEMİNDEN GÜNÜMÜZE ULAŞAN VE MİMARİ YAPISIYLA DİKKAT ÇEKEN YAKLAŞIK 200 YILLIK GEMLİ TABYA, TERK EDİLMİŞ GÖRÜNTÜSÜYLE ZAMANA DİRENİYOR. HİLAL VE AT NALINI ANDIRAN FORMUYLA TÜRKİYE’DEKİ NADİR TABYA ÖRNEKLERİNDEN BİRİ OLAN TARİHİ YAPI, TURİZME KAZANDIRILACAĞI GÜNÜ BEKLİYOR.
