Akdeniz'in en önemli antik yerleşimlerinden biri olan Antalya'nın Manavgat ilçesindeki Side Antik Kenti, arkeoloji dünyasını heyecanlandıran yeni bir keşfe ev sahipliği yapıyor. Kültür ve Turizm Bakanlığının kararlılıkla yürüttüğü "Geleceğe Miras Projesi" bünyesinde gerçekleştirilen titiz çalışmalarda, kentin anıtsal ulaşım akslarından biri olan B Caddesi tamamen gün yüzüne çıkarıldı.
Gymnasium yapısının kuzeybatı köşesinden başlayarak Doğu Kapısı'na kadar kesintisiz uzanan 390 metrelik hat üzerindeki kazıların tamamlanmasıyla, antik kentin ticari ve sosyal dokusu çok daha net bir görünüm kazandı. Araştırmalar, bu aksın Milattan Sonra 2. yüzyılda, kuzey sınırı boyunca uzanan görkemli bir sütunlu galeri (stoa) ve arkasında sıralanan çok sayıda dükkan ve mekanla bütüncül bir şehir planı dahilinde inşa edildiğini kanıtlıyor.
Herakles kapısı: Tanrıların ve efsanelerin buluşma noktası
Zaman içerisinde geçirdiği mimari dönüşümlerle dikkat çeken kent aksında, Milattan Sonra 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı kompleksinin kurulmasıyla radikal değişimler yaşandı. Sütunlu galerinin üzerine bu dönemde inşa edilen yeni anıtsal girişler arasında en görkemlisi ise "Herakles Kapısı" oldu.
Kazı ekibinin tespitlerine göre bu eşsiz kapı, mitolojik kahraman Herakles'in "On İki İşi"ni büyüleyici bir işçilikle betimleyen kabartmalara ev sahipliği yapıyor. Yalnızca Herakles değil; antik çağın en önemli tanrı ve tanrıçalarından Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe'nin muazzam tasvirleri de kapıyı süsleyen mimari unsurlar arasında yer alıyor.
Geç antik çağda devşirilen yüzyıllık sanat eserleri
Yapılan bilimsel incelemeler, kapıda kullanılan kabartma ve tasvirlerin Milattan Sonra 3. yüzyılın başlarına ait olduğunu ortaya koydu. Sanat tarihi açısından büyük değer taşıyan bu eserlerin, Milattan Sonra 5. yüzyılda kapının inşası sırasında "devşirme malzeme" olarak dönüştürüldüğü ve yeniden yapıya entegre edildiği anlaşıldı.
Farklı dönemlerin estetik anlayışını harmanlayan Herakles Kapısı, hem mitolojik anlatımı hem de çok sayıda tanrısal figürü bünyesinde barındırmasıyla Side'nin tarihsel ve sanatsal derinliğini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Side'nin yüzyıllara meydan okuyan mimari dönüşümü
Kazı çalışmaları sonucunda açığa çıkarılan stoa, anıtsal geçitler ve farklı evrelere ait yapı kalıntıları; Side'nin Roma İmparatorluğu'nun ihtişamlı dönemlerinden Geç Antik Çağ'ın Hristiyanlaşan kent dokusuna geçişini tek bir güzergahta izleme imkanı sunuyor.
2022 yılından bu yana aralıksız şekilde sürdürülen "Geleceğe Miras Projesi" kapsamında, alanında uzman geniş bir ekiple hem kazı hem de restorasyon ve koruma (konservasyon) faaliyetleri yürütülüyor. Kentin kamusal yaşamını yeniden görünür kılan bu çalışmaların sonuçları, bilimsel yayınlar aracılığıyla dünya arkeoloji camiasıyla paylaşılmaya devam ediyor.
