Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamında ilk kez düzenlenen Sakarya Kültür Yolu Festivali, şehrin köklü mutfak mirasını yerli ve yabancı ziyaretçilerle buluşturdu.
Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı’nın (TGA) projelendirdiği Lezzet Noktası seçkisinde yer alan 50 restoranda ıslama köfteden Adapazarı kabak tatlısına, Çerkez tavuğundan dartılı keşkeğe, cevizli lokumdan yöresel tatlara uzanan lezzet şöleni büyük ilgi gördü. Sakarya’nın imza yemekleri ziyaretçilerden tam not alırken, kent festival boyunca yalnızca kültür ve sanatla değil, lezzetleriyle de öne çıktı.
Festival boyunca coğrafi işaretli ıslama köfte, Adapazarı kabak tatlısı, Kazımpaşa köftesi, dartılı keşkek, Boşnak böreği, mancarlı pide, Çerkez tavuğu ve daha birçok yöresel lezzet ziyaretçilerden yoğun ilgi görüyor. Gastronomi duraklarında yaşanan hareketlilik ise hem yerel işletmelere hem de şehir ekonomisine katkı sağlıyor.
Karadeniz, Marmara, Balkan ve Kafkas kültürlerinin yüzyıllardır aynı coğrafyada buluştuğu Sakarya, zengin göç geçmişinin izlerini mutfağına da taşıyor. Et yemeklerinden hamur işlerine, tatlılardan süt ürünlerine uzanan bu zengin mutfak kültürü, Lezzet Noktaları aracılığıyla ziyaretçilere yalnızca yöresel tatları değil, şehrin kültürel hafızasını ve kuşaktan kuşağa aktarılan üretim geleneğini de deneyimleme fırsatı sunuyor.
Çok kültürlü göç geçmişinin mutfaktaki izleri
Festivalin ev sahibi şefi ve araştırmacısı Vedat Başaran, Sakarya mutfağının yalnızca ıslama köfte ve kabak tatlısından ibaret olmadığını, farklı coğrafyalardan gelen toplulukların oluşturduğu güçlü bir gastronomi mirasına sahip olduğunu söyledi. Adapazarı'nın tarih boyunca önemli bir geçiş noktası olduğunu belirten Başaran, göçlerle şekillenen bu çok kültürlü yapının mutfağa büyük zenginlik kattığını ifade etti. Sakarya'nın henüz geniş kitleler tarafından keşfedilmemiş çok sayıda geleneksel ürüne sahip olduğunu vurgulayan Başaran, evlerde yaşatılan tariflerin restoranlarda sunulmasının gastronomi turizmi açısından büyük değer taşıdığını dile getirdi.
Sakarya'yı ziyaret edenlere coğrafi işaretli ıslama köfteyi, çarşı kültürünün önemli temsilcileri olan çorbacıları ve Adapazarı kabak tatlısı'nı tavsiye eden Başaran, Türkiye Kültür Yolu Festivali kapsamında oluşturulan Lezzet Noktalarının yalnızca restoranları değil, üreticileri, kooperatifleri ve yerel işletmeleri de desteklediğini söyledi. Gastronominin doğru planlandığında üreticiden esnafa kadar tüm ekosistemi güçlendirdiğini ifade eden Başaran, yerel ürünlerin öne çıkarılmasının geleneksel tariflerin korunmasına katkı sunduğunu belirterek, Türkiye Kültür Yolu Festivali'nin şehirlerin gastronomi potansiyelini görünür kılan önemli bir organizasyon olduğunu dile etti.
Akademisyen ve yemek kültürü yazarı Kübra Sultan Yüzüncüyıl ise Sakarya'nın farklı kültürlerin aynı sofrada buluştuğu önemli gastronomi merkezlerinden biri olduğunu söyledi. Türkmenlerden Çerkeslere, Gürcülerden Balkan göçmenlerine kadar birçok kültürün Sakarya mutfağına iz bıraktığını belirten Yüzüncüyıl, bu zenginliği "farklı kültürlerin aynı sofrada buluştuğu bir ebru" olarak tanımladı. Kente gelen ziyaretçilere Adapazarı yoğurtlusu, ceviz ezmesi ve coğrafi işaretli dartılı keşkek'i öneren Yüzüncüyıl, Lezzet Noktası Projesi'nin yalnızca restoranları değil, yerel hafızayı ve unutulmaya yüz tutmuş tarifleri de görünür kıldığını söyledi.
Yarım asırlık işletmeler ve başarı hikayeleri
Festival kapsamında Lezzet Noktaları arasında yer alan Hakiki Rumeli Köftecisi, yaklaşık 70 yıldır Sakarya'nın gastronomi kültürünü yaşatan işletmeler arasında bulunuyor. İşletmenin üçüncü kuşak temsilcisi Nevzat Kocaman, 1957 yılından bu yana aynı lezzet anlayışını sürdürdüklerini belirtek, ıslama köfte'nin Balkan göçmenlerinin mutfak kültürüyle şekillenen Sakarya'nın en önemli değerlerinden biri olduğunu söyledi. Adapazarı kabak tatlısı'nı da şehrin simge lezzetlerinden biri olduğunu ifade eden Kocaman, üretimde kullandıkları kabağı Hendek'in Su Kenarı Köyü'nden temin ettiklerini, etleri ise kendi üretim süreçlerinden geçirerek hazırladıklarını belirtti. Lezzet Noktası uygulamasının şehir dışından gelen ziyaretçilerin Sakarya mutfağını keşfetmesine önemli katkı sunduğunu dile getirdi.
2011 yılında ev mutfağında başlayan üretim yolculuğunu bugün üç şubeyle sürdüren Kabak Evi de festivalin ilgi gören durakları arasında yer alıyor. İşletmenin kurucusu Semiha İr, Sakarya mutfağının göçlerle şekillenen çok kültürlü yapısının kabak tatlısından Kazımpaşa köftesi'ne, Boşnak böreği'nden keşkeğe kadar pek mana lezzete yansıdığını söyledi. Üretimde Sakarya'da yetişen kabak ile bölgenin pancarından elde edilen şekeri kullandıklarını belirten İr, festival sayesinde yerel lezzetlere ilginin daha da arttığını ifade etti.
Lezzet Noktaları arasında bulunan Pekara Balkan Restoranı ise geleneksel közde pişirme yöntemiyle hazırladığı börekleri ve Boşnak mutfağının özgün tatlarını festival ziyaretçileriyle buluşturuyor. İşletme Müdürü Mutlu Koçak, özellikle şehir dışından gelen ziyaretçilerin yoğun ilgi gösterdiğini belirterek, Lezzet Noktası uygulamasının Sakarya'nın gastronomik değerlerinin daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sunduğunu söyledi. İşletmede en çok ilgi gören ürünlerin ise Boşnak mantısı ve Boşnak böreği olduğunu dile getirdi.
Gastronomi turizminin yerel kalkınmaya etkisi
Sakarya Kültür Yolu Festivali kapsamında oluşturulan 50 Lezzet Noktası, şehrin köklü mutfak kültürünü ziyaretçilerle buluştururken, uzun yıllardır üretim geleneğini sürdüren aile işletmelerini ve yerel üreticileri de görünür kılıyor. Festival boyunca yoğun ilgi gören gastronomi rotası, Sakarya'nın gastronomi kimliğinin daha geniş kitlelere ulaşmasına, geleneksel tariflerin korunmasına ve şehir ekonomisine katkı sağlıyor.
Turizm ekonomisi uzmanları ve seyahat acenteleri birliklerinin güncel saha raporlarına göre, Türkiye genelinde gastronomi turizmi sektörü 2026 yılı itibarıyla toplam turizm gelirleri içerisindeki payını yüzde 22 seviyesine ulaştırmış durumdadır. Gastronomi odaklı seyahat eden yerli ve yabancı turistlerin kişi başı gecelik harcama ortalaması, deniz-kum-güneş konseptli standart turist harcamalarının yaklaşık 1,8 katı üzerine çıkmaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın yürüttüğü Kültür Yolu Festivalleri modellemesi, seyahat rotalarını belirli niş mutfak öğeleri üzerinden kurgulayarak turizm gelirlerinin tabana yayılmasını kolaylaştırmakta, yerel tarım kooperatifleri ile mikro ölçekli esnafın gelir akışını doğrudan desteklemektedir. Sakarya'da oluşturulan bu lezzet haritası da söz konusu makroekonomik turizm dönüşümünün bölgesel kalkınmadaki en güncel başarı örneklerinden birini teşkil etmektedir.
Türkiye Kültür Yolu Festivali'nin şehirlerin mutfak kültürünü ve yerel lezzetlerini öne çıkaran gastronomi yolculuğu ise 11-19 Temmuz tarihleri arasında düzenlenecek Van Kültür Yolu Festivali ile devam edecek. Festival kapsamında oluşturulacak Lezzet Noktaları, Van'ın köklü mutfak mirasını ve yöresel lezzetlerini ziyaretçilerle buluşturacak.
