Kültür ve Turizm Bakanlığı, Anadolu’nun binlerce yıllık tarihi birikimini koruma ve yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan eserleri geri getirme hedefiyle yürüttüğü çalışmalarda tarihi bir başarıya imza attı. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü kapsamında paylaşılan güncel veriler ve Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un açıklamaları, Türkiye'nin bu alandaki çok boyutlu stratejisini ortaya koydu.
Bakan Ersoy’dan "sessiz kalmayın" çağrısı
Sosyal medya hesabı üzerinden günün anlam ve önemine dair kapsamlı bir değerlendirme paylaşan Bakan Mehmet Nuri Ersoy, kaçak kazıların yalnızca fiziksel bir tahribat yaratmadığını, eserleri ait oldukları tarihi bağlamdan kopararak bilimsel verileri geri dönülmez şekilde yok ettiğini vurguladı.
Güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla tam bir eşgüdüm içinde çalıştıklarını belirten Ersoy, mücadelenin en güçlü dayanağının toplumsal bilinç olduğuna dikkat çekti. Bakan Ersoy mesajında şu ifadelere yer verdi:
"Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz. Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. Tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum."
24 yılda 13 bin 574 eser anavatanına döndü
Bakanlığın uluslararası hukuk mekanizmalarını, bilimsel analizleri ve diplomatik girişimleri harmanlayarak yürüttüğü operasyonlar, eser iadelerinde somut rakamlara dönüştü. Resmi verilere göre, 2002 ile 2026 yılları arasındaki 24 yıllık süreçte yurt dışından Türkiye’ye iadesi sağlanan kültür varlığı sayısı 13 bin 574'e ulaştı. Bu kararlılığın devamı niteliğinde, yalnızca 2026 yılı içerisinde 126 eşsiz eser daha ait olduğu topraklara kazandırıldı.
ABD’den gelen 100 eser ve öne çıkan iadeler
Son dönemin en dikkat çekici diplomatik ve hukuki kazanımlarından biri Amerika Birleşik Devletleri ile yürütülen iş birliği sonucunda gerçekleşti. ABD makamlarıyla sağlanan mutabakat neticesinde Türkiye'ye iade edilen ve İstanbul Arkeoloji Müzelerinde kamuoyuna tanıtılan 100 eser arasında Anadolu arkeolojisi açısından kritik öneme sahip parçalar yer aldı:
Tokat Horoztepe kökenli 40 adet Erken Tunç Çağı eseri,
Burdur Düver kökenli 44 adet Arkaik Dönem eseri,
Aphrodisias Antik Kenti'nden yasa dışı yollarla çıkarılmış tarihi bir portre.
Bunun yanı sıra, Boubon kökenli bronz eserlerin iadesi için yürütülen çalışmalar da bilimsel kanıtların ve arşiv belgelerinin uluslararası adli süreçlerde ne denli belirleyici olduğunu gösteren başarılı örnekler arasında kayıtlara geçti.
Müzayede ve galeri sitelerine dijital takip
Türkiye, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadeleyi sadece sınır kapılarında ve arkeolojik sahalarda değil, dijital dünyada da aktif olarak sürdürüyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından devreye alınan özel yazılım sistemi, dünya genelindeki müzayede evlerinin ve sanat galerilerinin internet sitelerini aralıksız tarıyor.
Anadolu kökenli olabileceği değerlendirilen şüpheli satış kayıtları sistem tarafından tespit edilip arşivlenerek uzman ekiplerin incelemesine sunuluyor. Elde edilen bu dijital veriler, eserlerin yurt dışına çıkış hikayelerinin aydınlatılmasında ve uluslararası iade dosyalarının hukuki delillerle güçlendirilmesinde kilit rol oynuyor.
Küresel ölçekte çok yönlü iş birliği
UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi Sözleşmesi çerçevesinde hareket eden Türkiye, küresel iş birliklerini de derinleştiriyor. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile ortaklaşa yürütülen projelerle, özellikle Güneydoğu Avrupa bölgesinde hukuki altyapının güçlendirilmesi, operasyonel kapasitenin artırılması ve ülkeler arası istihbarat paylaşımının hızlandırılması hedefleniyor.
