Türkiye'de sanat ve kültür üreticilerinin en temel güvencesi olması gereken telif hakları, on yıllardır çözüme kavuşturulamayan yapısal bir kriz olarak varlığını koruyor. Müzikten edebiyata, sahne sanatlarından beyaz perdeye uzanan geniş bir alanda üreticiler, yasal ve etik boşlukların yarattığı güvencesizlik ortamında var olma mücadelesi veriyor. Dünyanın pek çok gelişmiş ülkesinde yasal çerçevelerle sıkı sıkıya korunan ve sanatçının yaşamını idame ettirmesini sağlayan telif mekanizmaları, Türkiye’de ne yazık ki hâlâ yapımcıların, yayıncıların ve dağıtıcıların insafına bırakılmış durumda.
Yapımcılar Büyürken Yaratıcı Kadrolar Yoksullaşıyor
Özellikle sinema ve televizyon alanında yaşanan ekonomik büyüme, bu dengesizliği her geçen gün daha da derinleştiriyor. Milyonlarca liralık bütçelerle çekilen diziler, reyting rekorları kıran televizyon yapımları ve dijital platformlarda dönen yüksek sermayeli projeler sektörün vitrinini parlatsa da, kamera arkasındaki gerçek bambaşka bir tablo çiziyor. Hikâyeyi yaratan senaristler, esere görsel kimliğini kazandıran yönetmenler ve karaktere can veren oyuncular, üretilen katma değerden pay alamıyor. Sektörün yarattığı zenginlik belirli ellerde toplanırken, eserin asıl yaratıcıları telif gelirlerinden mahrum bırakılarak adeta geçim sıkıntısına mahkûm ediliyor.
SETEM Mücadelesi ve Rıza Kıraç’ın Sahadan Gözlemleri
Sektörün içinde bulunduğu bu kronik tıkanıklığı kapsamlı bir incelemeyle masaya yatıran yazar Rıza Kıraç, Marjinal Kültür Yayınları etiketiyle okurla buluşan yeni çalışmasında sorunun anatomisini çıkarıyor. Türkiye’de Sinema Telif Hakları ve SETEM adını taşıyan 170 sayfalık eser, Sinema ve Televizyon Eseri Sahipleri Meslek Birliği'nin (SETEM) yürüttüğü kurumsal mücadeleyi eksene alarak telif mevzuatındaki eksiklikleri, piyasadaki etik dışı uygulamaları ve sanat emekçilerinin karşılaştığı bürokratik engelleri belgeliyor. Kitap, yalnızca bir durum tespiti yapmakla kalmıyor; Türkiye'de bağımsız ve sürdürülebilir bir sinema endüstrisi kurulabilmesi için telif hakkının vazgeçilmez bir hukuki zorunluluk olduğunu somut verilerle ortaya koyuyor.
