Yıkıma direnen 5 asırlık miras: Suriye’de Osmanlı Kapalı Çarşısı yeniden hayat buldu

Suriye’de uzun yıllar süren çatışmaların en derin izlerini taşıyan Humus kenti, küllerinden doğan tarihi bir dönüşüme sahne oluyor. Savaş döneminde ağır bombardımanlara ve yıkıma maruz kalan tarihi Osmanlı Kapalı Çarşısı, gerçekleştirilen kapsamlı restorasyon projeleriyle eski görkemli günlerine geri dönüyor. Siyah bazalt taş mimarisi ve estetik kubbe yapısıyla bilinen asırlık merkez, kapılarını yeniden açarak bölgenin ekonomik ve sosyal can damarı olmaya başladı.

Yıkıma Direnen Beş Asırlık Osmanlı İhtişamı

Humus kent merkezinin adeta simgesi olan ve yaklaşık 400-500 yıllık köklü bir geçmişe sahip olan tarihi çarşı, Osmanlı döneminin en özgün mimari örneklerinden birini sunuyor. Esnafı ve alışverişe gelen vatandaşları her türlü hava muhalefetinden korumak amacıyla inşa edilen kemerli ve kapalı çatı sistemi, çarşıya benzersiz bir estetik katıyor.

Savaş süresince kentin maruz kaldığı ağır yıkıma rağmen, sağlam mühendisliği ve kalın bazalt taş yapısı sayesinde ayakta kalmayı başaran bu devasa kompleks, kentin kültürel hafızasını koruma mücadelesinin de en büyük sembolü haline geldi. Çarşının tam merkezinde konumlanan tarihi Osman Ağa Hamamı da restorasyonla birlikte bölgedeki eski canlı günlerine göz kırpıyor.

Geleneksel Zanaatların Sesi Yeniden Yankılanıyor

Restorasyon çalışmalarının tamamlanmasıyla birlikte, uzun süredir sessizliğe gömülen dükkanlarda kepenkler birer birer yukarı kalkmaya başladı. Humus'un yerel esnafı, ata mesleklerini yaşatmak adına dükkanlarının başına geri dönüyor.

Çarşı koridorlarında bugünlerde yeniden;

Bakır dövme ustalarının çekiç sesleri,

Geleneksel demircilik ve iplikçilik zanaatının tıkırtıları,

İpekçilik, tekstil, hazır giyim ve bayrak dikim atölyelerinin hareketliliği yankılanıyor.

Bu geleneksel üretim ağının yeniden faaliyete geçmesi, sadece ekonomik bir canlanmayı değil, aynı zamanda Suriye’nin kaybolmaya yüz tutmuş somut olmayan kültürel mirasının da korunmasını sağlıyor.

"Dünyayı Gezdim, Böyle Bir Mimarî ve Düzen Görmedim"

Çarşının kurucusu Osman Ağa el-Cundi’nin torunlarından olan 68 yaşındaki Hacı Hezzaa Muhammed Abdülhamid el-Cundi, çocukluğunun geçtiği bu sokakların yeniden canlanmasını büyük bir gururla izlediğini belirtiyor. Dedelerinin mirasına sahip çıkmanın mutluluğunu yaşayan Cundi, hislerini şu sözlerle aktarıyor:

"Büyük dedemiz Osman Ağa el-Cundi, Humus halkının tüm ihtiyaçlarını tek bir merkezde, kolayca karşılayabilmesi için bu muazzam projeyi hayata geçirmiş. İnsanlar yorulmasın, aradıkları her şeyi bulabilsin diye sarraflardan kumaşçılara, sebzecilerden zanaatkarlara kadar herkesi tek bir çatı altında toplamış. Ben dünyada pek çok ülke gezdim, ancak buradaki işlevsel düzeni, estetiği ve mimari deha seviyesindeki yapıyı başka hiçbir yerde görmedim."

"Çarşımız Eski Ruhuna Yeniden Kavuşuyor"

Savaşın getirdiği karanlık günlerin ardından tarihi çarşının dayanıklılığına dikkat çeken Cundi, çarşının geleceğine dair umut dolu mesajlar veriyor:

“Çarşımızın taşları ve mimarisi bu korkunç yıkıma adeta göğüs gerdi, direndi. Şimdi insanlar büyük bir inançla dükkanlarına, evlerine geri dönüyor; buraları temizleyip kendi imkanlarıyla onarıyor. Çarşımız kapılarını dünyaya yeniden açtı ve o özlenen eski ruhuna adım adım kavuşuyor.”