Tasavvuf musikisinin en bilinen eserlerinden biri olan “Zahid Bizi Tan Eyleme” deyişi, özellikle Erkan Oğur ve İsmail Hakkı Demircioğlu’nun yorumu ile geniş kitlelere ulaştı. Muhteşem Yüzyıl dizisinde de yer almasıyla birlikte popülerliği artan eser, hem sözleri hem de hikayesiyle merak ediliyor. Peki Zahid Bizi Tan Eyleme ne demek, neyi anlatıyor ve kime ait?
Zahid Bizi Tan Eyleme Ne Demek?
Eserde geçen ifadeler tasavvufi bir anlam taşıyor.
Zahit (Zahid): Dinin kurallarına sıkı sıkıya bağlı, zahiri ibadetlere önem veren kişi anlamına gelir.
Tan eyleme: Ayıplama, kınama, yerme anlamı taşır.
Bu iki ifade bir araya geldiğinde “Zahid bizi tan eyleme” cümlesi, “Ey zahit, bizi ayıplama” ya da “Bizi dini anlayışımızdan dolayı kınama” anlamına gelir.
Eserin temel mesajı, dış görünüşe ve zahiri kurallara göre hüküm verenlere karşı bir sitemdir.
Zahid Bizi Tan Eyleme Neyi Anlatıyor?
Deyiş, inanç farklılığı nedeniyle eleştirilen ve idama götürülen bir topluluğun duygularını yansıtır. Rivayete göre eser, Hamzevilerin zincirlerle bağlı şekilde Tuzla deresine götürülürken hep birlikte söyledikleri bir nefes olarak aktarılır.
Metin, inançları nedeniyle suçlanan kişilerin, kendilerini yargılayanlara karşı bir iç döküşünü ve sitemini içerir. Eserde şu mesaj öne çıkar:
Biz de Allah yolundayız.
Bizim de dilimiz “Hak” der.
Bizi bilmeden yargılamayın.
Dış görünüşe göre hüküm vermeyin.
Tasavvufi bakış açısıyla eser, hakikatin zahiri değil batıni boyutuna vurgu yapar.
Zahid Bizi Tan Eyleme Kime Ait?
Eserin sözleri, Muhyi olarak da bilinen Bezcizade Mehmet Muhyiddin’e aittir. Abdullah Gölpınarlı’nın “Melamilik ve Melamiler” adlı eserinde bu deyişe yer verilir.
Deyiş, Bektaşi nefesi olarak kabul edilir. Tasavvufi gelenekte önemli bir yere sahiptir ve Melami–Bektaşi kültürünün izlerini taşır.
Zahid Bizi Tan Eyleme Türkü mü, Nefes mi?
“Zahid Bizi Tan Eyleme” halk arasında türkü olarak anılsa da, tasavvufi içeriği nedeniyle nefes olarak değerlendirilir. İlahi ve deme olarak da adlandırılabilir. Ancak klasik halk türküsü formundan ziyade tasavvufi bir şiir niteliği taşır.
Eserdeki Mesaj Nedir?
Deyişte geçen bazı ifadeler derin anlamlar içerir:
“Hak ismin okur dilimiz”: Bizim dilimiz de Allah’ı anar.
“Sakın efsane söyleme”: Olmayan şeylerle bizi suçlama.
“Hazret’e varır yolumuz”: Bizim yolumuz da Allah’a çıkar.
Eserde zahit olarak nitelenen kişiye, dıştan bakarak hüküm vermemesi çağrısı yapılır. Tasavvufi geleneğe göre hakikate ulaşmanın tek yolu zahiri kurallarla sınırlı değildir.
Zahid Bizi Tan Eyleme’nin Önemi
Yüzyıllardır dilden dile aktarılan bu nefes, inanç özgürlüğü ve tasavvufi anlayışın sembol eserlerinden biri olarak kabul edilir. Özellikle Bektaşi ve Melami geleneğinde önemli bir yere sahiptir.
Sonuç olarak “Zahid Bizi Tan Eyleme” ifadesi, “Ey zahit, bizi ayıplama” anlamına gelir. Eser, inançları nedeniyle yargılanan bir topluluğun içsel duruşunu ve hakikate bağlılığını anlatır. Sözleri Muhyi’ye ait olan bu tasavvufi nefes, günümüzde de güçlü mesajı nedeniyle dinlenmeye ve araştırılmaya devam ediyor.
