İSKENDER ÖZSOY
İstanbul'un işgali, o kara gün Mustafa Kemal'e 16 Mart 1920 Salı günü saat 10.00'da Manastırlı Hamdi Bey tarafından şu telgrafla iletilmişti:
"Ankara'da Mustafa Kemal Paşa hazretlerine. Bu sabah Şehzadebaşı'ndaki Mızıka Karakolu'nu İngizler basıp oradaki İngilizlerle askerler müsademe ederek neticede şimdi İstanbul'u işgal altına alıyorlar. Manastırlı Hamdi."
İstanbul, o kara günden 6 Ekim 1923 tarihindeki kurtuluş gününe kadar çok acılar yaşadı.
O günlerin tanıkları Dolmabahçe önünde itilaf devletlerinin donanmasını, Beyoğlu sokaklarında devriyeye çıkmış işgal kuvvetleri jandarmalarını gördüler; nice acıyı ve sıkıntıyı yaşadılar.
Bugün İstanbul'un kurtuluşunun 95. yılı.
İstanbul'u kurtaran askerlerin öncüleri Şükrü Naili Paşa komutasında 6 Ekim 1923 Cumartesi sabahı Üsküdar'dan araba vapuruyla Sarayburnu'na geçtikten sonra tören yürüyüşüyle Galata Köprüsü'nü geçti. Köprü mahşer yeri gibiydi. Halkın coşkusu dinmek bilmiyordu.
KURTULUŞUN TANIĞI
İstanbul'a ilk giren komutan olma onurunu kazanan Şükrü Naili Paşa duygularını soran gazetecilere kısaca şöyle demişti:
"Geceleri İstanbul'un ışıkları bize onun kalbindeki ateş hissini veriyordu."(*)
İşgal günlerinin tanıklarından biriydi "tiyatronun efendisi" Necdet Mahfi Ayral.
Ayral, ölümünden önce yaptığım röportajda şunları söylemişti o günlere dair:
"İstanbul'un işgal edildiğini sokaklarda ecnebi askerleri görünce anladık. O günlerde Galatasaray Lisesi'nde öğrenciydim. Beyoğlu'da İngiliz askerleri dolaşıyordu. Bu askerler Boğaziçi'nin her tarafına dağıldı. İngilizler Boğaz'da karargah olarak Beykoz ve Paşabahçe'yi seçmişti. İngiliz ve Fransız askerleri Beyoğlu'da geçit resmi yapar gibi kalabalık yürürlerdi. Alışverişlerini topluca yaparlardı. İşgal askerleri İstanbul'daki azınlıklarla temas halindeydi. Onlarla daha iyi anlaşıyorlardı. Şehirde daha çok karacı askerler görülüyordu. Liman işgal askerlerinin gemileriyle doluydu. Galatasaray Lisesi öğrencileri olarak çok üzgündük. Aramızda 'Bu askerler ne zaman gidecek?' diye konuşuyorduk.
HER YERDE COŞKU
İşgalin başladığı tarihte 12 yaşında olan Ayral kurtuluşla ilgili olarak da şunları anlatmıştı:
"İşgal askerleri bir gün birden görünmez oldu. Büyüklerimize sorduk. 'Çocuklar işgal askerleri İstanbul'u terk etmek üzere hazırlanıyor.'cevabını aldık. Harp gemilerinin limandan çıkışını seyrettik. İstanbul eski günlerine ve hürriyetine kavuşmuştu. Sokaklar, evler ve işyerleri bayraklarla donatıldı. Her yerde coşku vardı. Şarkılar söyleniyor, fener alayları düzenleniyordu. Kurtuluşun şerefine okullar bir hafta tatil edildi. Kurtuluş şenlikleri günlerce devam etti."
…….
(*)Ertan Ünal, Popüler Tarih dergisi. Ekim 2004. Sayı 50.