Türk askeri tarihine adını altın harflerle yazdıran Kıdemli Topçu Yüzbaşı Mustafa Ertuğrul Aker, Birinci Dünya Savaşı’nda dünyanın ilk uçak gemisini batıran subay olarak biliniyor. 9 Ocak 1917’de Meis Limanı’nda demirli bulunan İngiliz bandıralı Ben My Chree’yi karadan yaptığı top atışlarıyla sulara gömen Aker, dünya harp tarihinde bir ilke imza attı. Antalya Kaş’ta düzenlenen anma töreninde Milli Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın öncülük etmesiyle bir kez daha gündeme gelen bu tarihi başarı, Meis Harekatı’nın önemini yeniden hatırlattı.
Mustafa Ertuğrul Aker kimdir ve askeri kariyerinde hangi cephelerde görev aldı?
1893 yılında Girit’in Hanya kentinde dünyaya gelen Mustafa Ertuğrul, Ahmet Nuri Beyzadeler ailesinin çocuğu olarak yetişti. İlk öğreniminin ardından askeri eğitime yönelen Ertuğrul Bey, genç yaşta Topçu Teğmeni olarak Birinci Dünya Savaşı’nda Gelibolu Cephesi’nde görev aldı. Çanakkale’de gösterdiği cesaret, onu cephe hattında öne çıkaran isimlerden biri haline getirdi.
Antalya’daki görevinin ardından 57. Fırka ile Denizli-Aydın hattında Milli Mücadele’ye katıldı. Kurtuluş Savaşı sürecinde Aydın Cephesi’nde Demirci Efe ile birlikte çalışarak yerel güçlerin milli saflara katılmasında rol oynadı. General Şefik Aker’in kızıyla evlenmesinin ardından “Aker” soyadını aldı. 1930 yılında Kıdemli Topçu Yüzbaşı rütbesiyle emekliye ayrıldı.
Meis Harekatı nedir ve Ben My Chree nasıl batırıldı?
Birinci Dünya Savaşı’nın en kritik dönemlerinden birinde Meis Adası, İngiliz ve Fransız kuvvetlerinin kontrolündeydi. Doğu Akdeniz’de stratejik öneme sahip olan ada, İtilaf Devletleri için önemli bir lojistik merkez konumundaydı. Alman General Liman Von Sanders’in gizli emri doğrultusunda Kaş’a sevk edilen 7,7’lik Alman yapımı Erhard dağ toplarıyla yeni bir plan devreye alındı.
Başlangıçta adanın ele geçirilmesi hedeflense de sahadaki şartlar operasyonun yönünü değiştirdi. Meis Limanı’nda demirli bulunan ve yolcu gemisinden deniz uçağı gemisine dönüştürülen HMS Ben My Chree ile ikmal gemilerinin imhası amaçlandı. 9 Ocak 1917’de Mustafa Ertuğrul komutasındaki batarya, karadan yaptığı atışlarla 114 metre uzunluğundaki gemiyi yalnızca 36 dakika içinde batırdı.
Bu gelişme, dünya askeri tarihinde bir uçak gemisinin ilk kez batırılması olarak kayıtlara geçti. Ben My Chree, altı deniz uçağı taşıyabilen ve saatte 24,5 mil hız yapabilen bir gemiydi. Aynı gün limandaki birçok tekne de top atışlarıyla imha edildi.
Dünya askeri tarihinde bir ilk nasıl gerçekleşti?
Mustafa Ertuğrul Aker’in başarısı, yalnızca bir geminin batırılmasından ibaret değildi. Karadaki bir dağ bataryasının deniz uçağı gemisini hedef alarak etkisiz hale getirmesi, savaş literatüründe yeni bir dönüm noktası olarak değerlendirildi. Bu olay, deniz gücüne karşı kara konuşlu topçu birliklerinin etkinliğini gösteren nadir örneklerden biri oldu.
Söz konusu operasyon, İngiliz ve Fransız askeri kayıtlarına da geçti. İtilaf kuvvetlerinin Doğu Akdeniz’deki hareket kabiliyeti ciddi şekilde darbe aldı. Bu gelişme sonrasında müttefik donanması bölgeyi daha temkinli izlemeye başladı.
Paris II ve Aleksandria’nın batırılması ne anlama geliyor?
Ben My Chree’nin ardından Mustafa Ertuğrul’un komutasındaki birlikler, Kemer yakınlarındaki Ağva Koyu’nda Fransız avizosu Paris II’yi de hedef aldı. Sadece 18 dakika süren atışların ardından gemi sulara gömüldü ve mürettebat esir alındı. Bu operasyon, Meis Harekatı’nın tekil bir başarı olmadığını ortaya koydu.
Aleksandria isimli geminin batırılması sürecinde ise dikkat çekici bir sabotaj planı devreye sokuldu. Mustafa Ertuğrul, anılarında gemilerin infilak ettirilmesine yönelik hazırlanan düzenekleri ayrıntılarıyla aktardı. Bu strateji, dönemin harp taktikleri açısından sıra dışı bir yöntem olarak öne çıktı.
Mustafa Ertuğrul Aker’in hayatının son dönemi ve mirası
Savaş sonrası Antalya’ya yerleşen Mustafa Ertuğrul Aker, bugün Erdal İnönü Parkı’nın bulunduğu bölgede tarımla uğraştı. Hatıralarını kaleme alması, bizzat Mustafa Kemal Atatürk tarafından tavsiye edildi. Bu notlar, yakın dönemde güncellenerek yayımlandı ve askeri tarih çalışmalarına kaynaklık etti.
5 Kasım 1968’de hayatını kaybeden Aker için askeri tören düzenlendi. Mezarı Antalya Andızlı Mezarlığı’nda bulunuyor. Antalya Kaş’ta gerçekleştirilen anma programı, onun hem yerel hem de ulusal hafızadaki yerini bir kez daha pekiştirdi.
Mustafa Ertuğrul Aker’in Meis Harekatı’nda Ben My Chree’yi batırması, yalnızca bir askeri başarı değil; Türk harp tarihinin dönüm noktalarından biri olarak anılmaya devam ediyor.
