Türk tiyatrosunun ve edebiyat dünyasının önemli isimlerinden biri olan Yılmaz Gruda, hem sahnedeki performansları hem de şiirleriyle kültür hayatında iz bırakan sanatçılar arasında yer aldı. Tek kişilik gösterilerinde geleneksel Türk tiyatrosundan esinlenen oyunculuk anlayışıyla dikkat çeken Gruda, uzun yıllar tiyatro, sinema, televizyon ve edebiyat alanında üretmeye devam etti. Peki Yılmaz Gruda kimdir, nereli, kaç yaşında ve hangi okullarda okudu? İşte usta sanatçının yaşamı ve kariyerine dair merak edilenler.
Yılmaz Gruda kimdir, nereli, kaç yaşında, hangi okullarda okudu?
Yılmaz Gruda, 14 Temmuz 1930 tarihinde İstanbul’da dünyaya geldi. Asıl adı Ahmet Yılmaz Gruda olan sanatçının babası Hasan, annesi ise Emine Mediha’dır. İlk eğitimini İstanbul’da bulunan 12. İlkokul’da tamamladı.
Ailesinin ayrılması sonrası henüz ilkokul 5. sınıftayken Ankara’ya taşınan Gruda, çocukluk ve gençlik yıllarının önemli bölümünü burada geçirdi. Ortaokul eğitimini Ankara’da sürdüren sanatçı, daha sonra Ankara Ticaret Lisesi’nde öğrenim görmeye başladı. Ancak eğitimini ikinci sınıfta yarıda bırakarak çalışma hayatına atıldı.
Genç yaşta banka memurluğu yapan Gruda, daha sonra İstanbul’da Yeni Sabah gazetesinde muhasebeci olarak görev aldı. Sanata duyduğu ilgi nedeniyle 1954 yılında bu görevinden ayrılarak tiyatro dünyasına yöneldi.
Yılmaz Gruda’nın tiyatro kariyeri ve sahne hayatı
Yılmaz Gruda’nın profesyonel tiyatro kariyeri Tiyatro Derneği Cep Tiyatrosu ile başladı. 1955 ve 1956 yıllarında iki sezon boyunca sahne alan sanatçı, kısa sürede tiyatro çevrelerinde tanınan bir oyuncu haline geldi.
Daha sonra Türkiye’nin önemli tiyatro topluluklarında görev aldı. Bunlar arasında:
Küçük Sahne
Dormen Tiyatrosu
Ankara Devlet Tiyatrosu
Ankara Meydan Sahnesi
Ulvi Uraz Tiyatrosu
Nisa Serezli – Tolga Aşkıner topluluğu
bulunuyor.
Bu dönemde rol aldığı önemli oyunlardan bazıları ise şöyle sıralanıyor:
Karaağaçlar Altında – Eugene O’Neill (1957)
Teyzesi – Brandon Thomas (1957)
Kamp 17 – Bevan-Trzcinski (1957)
Aşk Otu – Machiavelli (1958)
Duvarların Ötesi – Turgut Özakman (1959)
Müfettiş – Nikolay Gogol (1959)
İkinci Baskı – Refik Erduran (1961)
Gazebo – Alec Coppell (1961)
Günün Adamı – Haldun Taner (1961)
Fare Kapanı – Agatha Christie (1962)
Romanoff’la Jülyet – Peter Ustinov (1962)
Gruda ayrıca bir dönem Muammer Karaca Tiyatrosu’nun yönetmenliğini üstlendi.
Tek kişilik gösterilerinde geleneksel Türk tiyatrosundan esinlenen oyunculuk
Yılmaz Gruda, özellikle tek kişilik sahne performanslarında geleneksel Türk tiyatrosundan beslenen bir oyunculuk anlayışı ortaya koydu. Meddah geleneğini modern sahneyle birleştiren sanatçı, bu yaklaşımıyla dikkat çekti.
1959 yılında sahnelediği Stand-Up / Çağdaş Meddah gösterisi, Türkiye’de meddah geleneğini modern bir anlatımla sahneye taşıyan önemli örneklerden biri olarak kabul edildi.
Gruda aynı zamanda meddah ve orta oyunu geleneğini televizyona taşıyan sanatçılar arasında yer aldı. Uzun yıllar televizyon programları hazırlayıp sunan sanatçı, Ulusal Kanal’da Nasreddin Hoca ve Bir Dakika Medya Konuğu adlı programları yaptı.
Yılmaz Gruda’nın şiirleri ve edebiyat hayatı
Yılmaz Gruda yalnızca oyuncu değil, aynı zamanda üretken bir şair ve yazardı. İlk şiiri “Memoya Mektup”, 1945 yılında Yağmur ve Toprak dergisinde yayımlandı.
Şiirleri ve yazıları yıllar boyunca birçok önemli dergi ve gazetede yer aldı. Bunlar arasında:
Kaynak
Mavi
Yeni Ufuklar
Dost
Yeditepe
Varlık
Kitaplık
Şairler Yaprağı
Vatan Sanat Eki
Tanin
Soyut
gibi yayınlar bulunuyor.
Gruda, ünlü şair Attila İlhan ile birlikte “Mavi hareketi”ni oluşturan şairlerden biri olarak da edebiyat tarihinde yer aldı.
Toplumsal gerçekçi anlayışın izlerini taşıyan şiirlerini şu kitaplarda topladı:
Çarmıhtaki Yeni Mehmet (1963)
Kuyumcular (1980)
Deneme türünde yazdığı eserleri ise şunlardır:
Şu Bizim Tiyatromuz (1976)
Biraz Reklam Alır mısınız? (1986)
Sinema, televizyon ve radyo çalışmaları
Yılmaz Gruda tiyatro dışında sinema, televizyon ve radyo alanlarında da aktif olarak çalıştı. 1959 yılında Dokuz Dağın Efesi filmiyle sinemaya adım atan sanatçı, özellikle karakter rollerindeki performanslarıyla dikkat çekti.
Aynı zamanda:
Radyo tiyatrolarında oyunculuk ve yönetmenlik yaptı
İstanbul ve Ankara radyolarında radyo tiyatrolarını yönetti
Tiyatro yönetmeni ve rejisör olarak görev aldı
Reklam metin yazarlığı ve gazetecilik yaptı
Gruda ayrıca İstanbul Büyükşehir Gösteri Merkezi ile Bahçelievler Belediye Tiyatrosu’nda genel sanat yönetmeni, oyuncu ve öğretim görevlisi olarak çalıştı.
Yılmaz Gruda’nın yazdığı tiyatro oyunları
Sanatçı sahneye yalnızca oyuncu olarak değil, aynı zamanda yazar olarak da katkı sağladı. Yazdığı tiyatro oyunları arasında:
Efendiler Lütfen Şapkanızı Çıkarın (1958)
Susanların Sonu (1960)
Körün Gözü (1960)
bulunuyor.
Bu eserlerde geleneksel Türk tiyatrosunun anlatım biçimi ile modern sahne anlayışı birlikte kullanıldı.
Yılmaz Gruda’nın ödülleri
Usta sanatçı kariyeri boyunca birçok ödüle layık görüldü. Aldığı önemli ödüller arasında şunlar yer alıyor:
2018 – Sadri Alışık Tiyatro Ödülleri Onur Ödülü
2016 – Antalya Film Festivali Onur Ödülü
2003 – Yunus Nadi Abalıoğlu Şiir Ödülü
1999 – Behçet Aysan Şiir Ödülü
2016 yılında düzenlenen 53. Uluslararası Antalya Film Festivali açılış töreninde Yılmaz Gruda’ya onur ödülü verildi.
Yılmaz Gruda’nın özel hayatı
Yılmaz Gruda üç evlilik yaptı ve iki çocuk sahibiydi.
İlk evliliğini 1957 yılında balerin Tolga Tiğin ile yaptı. Çift 1963 yılında ayrıldı.
1965 yılında ünlü oyuncu Ayşen Gruda (Erman) ile evlendi. Bu evlilik 1976 yılında sona erdi. Çiftin Elvan Gruda adında bir kızı bulunuyor.
1985 yılında tiyatrocu Türkan Gruda ile evlenen sanatçının eşi 2014 yılında hayatını kaybetti.
