SEMA SEZEN
İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Turhan Ece, Koronavirüs'ün (SARS-CoV-2, COVID-19) bilimsel olarak tanımlanabilmesi için otopsi yapılmasının önemine dikkat çekti. Koronavirüs'ün Çin'de ortaya çıkmasından bu yana otopsi sayısının yetersizliğini vurgulayan Ece, virüsün nelere yol açabileceğini şu sözlerle anlattı:
"Amerika'daki birkaç dergide az sayıda ilk vakaların otopsisiyle ilgili bazı yayınlar yapıldı. Bu hastalık daha çok solunum yollarından kişiye ulaşıyor. Solunum yolunun yanı sıra kalp damar sistemine ve kan sistemine de etki ediyor. Damar endotelini de etkiliyor. Değişik seyirleri var. Kişiler arasında çoğunlukla solunum sıkıntısı ile ağırlaşıyor hastalar bakıma gidiyorlar ama yoğun bakımda solunum destek tedavisi cevap vermiyor. Ya da akciğer fonksiyonları düzeldiği halde hastaların genel durumu düzelmeyebiliyor. Burada da bir pıhtılaşma eğilimi artıyor. Damar içerisinde pıhtılaşma eğilimi, bu da gösteriyor ki kalp damar sisteminde damar içerisindeki hücrelere bir takım olumsuz etkileri oluyor. Hatta bazılarında kalp krizi gibi bazılarında kalp zarında sıvı toplanması gibi ya da kanda materyal toplanması gibi durumlar ortaya çıkabiliyor. "
"KİŞİLERDE SEYİRLER FARKLI, TEDAVİYE YANITLAR FARKLI"
Korovirüs'ü henüz tıp dünyasının tanımadığını belirten Ece, bu virüsün kişiye çok etkilerinin çok değişken olduğunu söyledi. Ece şunları kaydetti:
"Genel olarak baktığımızda vakaların aşağı yukarı yüzde 20-25 civarı olanda kalp damar ve kan sisteminin çok derin etkilendiğini görüyoruz. Bu nedenle kişilerde seyirler farklı, tedaviye yanıtlar farklı. Bu durumun aydınlatılması lazım.
Yapılan otopsi çalışmalarında genel olarak akciğerlerde "alveol" dediğimiz hava keseciklerinde dolgunluk, kanama, bazılarında infeksiyon belirtileri görülmüştü, ancak otopsi yapılıp çıkan sonuca göre daha ayrıntılı değerlendirilirse bu virüsle mücadele daha kolay olur.
Bu virüsü hepimiz daha yeni öğreniyoruz. Bu virüsü tanımıyoruz. Koronavirüs bildiğimiz virüslerden farklı davranan bir virüs. İnsandan insana bulaşıcılığı çok yüksek, bulaşan insanlarda ölüme kadar götüren ağır hasarlar bırakma özelliği fazla ve şu anda bir ilacının varlığı da söz konusu değil. Hücre içerisine girişini ve çoğalmasını engellemeye yönelik olarak tedaviler var.
Bunlar da sıtma ilacı. Yine sıtmada da kırmızı kan hücrelerine girerek oksijen taşıyan hücreleri parçalayarak etki yapıyordu. Bunda da benzer etki söz konusu.
Bir de diğer virüsler, gerek diğer koronavirüs enfeksiyonları olsun gerek solunum yolu influenza gibi virüsler aslında normalde solunum yolu hücreleri içerisine girip çoğalıp oralarda patojen yaparken aynı zamanda kan hücrelerine özellikle eritrositlere girerek eritrositlerde hemoglabine bloke ediyor ve oksijen taşınmasını önlüyor. Solunum destek tedavisi verdiğimiz halde yeterli oksijen seviyesini sağlamaya çalıştığımız halde dokulara yeterince oksijen gitmiyor. Bazı hastalarda ciddi anlamda morarma belirtisiyle oksijen seviyesinin kanda çok düşmesinin yansıması olan bir durum ortaya çıkıyor. Bütün bunların otopsi çalışmalarıyla hem makroskopik yani görsel olarak organları görerek, organların örneklerini mikroskopla görüntüleyerek hastalığın aydınlatılmasına yönelik çalışmalar yapılırsa çok daha iyi sonuçlar elde edilir."
"KORUNAKLI TULUM VE N95 MASKEYLE OTOPSİ YAPILABİLİR"
Koronavirüs nedeniyle hayatını kaybedenlerin kadavrasından otopsi ekibine virüsün bulaşma riskinin 3 grupla sınıflandırıldığını söyleyen Ece, şöyle devam etti: "Tabii COVİD-19, bulaşıcılığı çok yüksek bir hastalık. Bulaşıcılığı çok yüksek olduğu için yaşamını kaybedenlerin bedenlerinde de yani kadavralarında SARS-CoV-2 (COVID-19) bulunabiliyor. Bu tür işlemleri yapan otopsi ekibinin risk altında olmasına neden oluyor. O nedenle otopsi çalışmaları için otopsi yapan hekimin riskini belirleme üzere tehlike patojen tanımlama komitesi var. Bu komite bu virüsü dört kategoride, grupta belirliyor. Birinci kategori-grupta hastalık riski yok, yani otopsi yapanlar bir risk altında değiller. İkinci grupta bir miktar risk var ama korunma önlemleriyle koruyucu ilaçlarla sorun kontrol altına alınabiliyor. COVİD-19 üçüncü grupta yüksek infeksiyon riski var. O nedenle çok iyi korunarak otopsi işlemi yapılması öneriliyor. Proflaksi tedaviyle ilgili de bir takım eğer böyle bir risk olursa da sonuç alınabileceği belirtiliyor. Dördüncü grup henüz nitelenmemiş ama bu grupta çok ciddi bir risk var. Korunma ve tedaviyle ilgili genel bir katkı da olmayacağı için bu neredeyse otopsi yapmanın çok zor olduğu bir grup. COVİD-19 üçüncü grupta nitelenmiş ve korunma yöntemleriyle tabii ki otopsi yapılabilir; klasik korunma önlemlerine ek olarak N95 maskelerle, eldiven, tulum şeklinde giyilen korunaklı giysilerle, lastik çizmeler ve benzeri koruma kalkanlarıyla.. Bu üç gruptakilere otopsi yapılabileceği ve yapılmasından da farklı sonuçlar çıkarılabileceği hastalığın alt gruplarının tanımlanabileceği, bunun da hem korunma hem tedavi konusunda katkı vereceği konusunda görüşler var."
"OTOPSİ YOL GÖSTERİCİ OLACAK"
Koronavirüs'ün her hastadaki belirtisinin farklılık gösterdiğinin altını çizen Prof. Dr. Ece, Nörolojik tutulmaların da olabileceğini kaydetti ve ekledi:
"Otopside iki faktör var, mevcut etkenin izole edilerek incelenmesiyle ilgili mikroskopik mikrobiyolojik değerlendirmeler var, daha çok otopsilerde mevcut olan etkenin vücutlarda oluşturduğu bozulma ve karşı reaksiyonun ne yoğunlukta olduğu ve hangi organların nasıl ne kadar hasar gördüğüyle ilgili sonuçlar var. Tabii ki kalp damar sisteminin daha ağırlıkta tutulduğu hasta grubunda etken farklı olabilir, alt grup olarak tabii etken derken aynı etken ama alt gruplarından birisi olabilir. Solunum sistemi ağırlıkta tutanlarda biraz daha farklı bir etken alt grubu olabilir. Bunlar tabii ki ayrılabilir. Kişiler arasında gerçekten çok ciddi farklı belirtiler var. Bazılarında koku, tat duyusu kaybı olabiliyor, bazılarında cilt döküntüleri olabiliyor, çoğunlukla öksürük, ateş, göğüs ağrısı, nefes darlığı oluyor. Bazılarında tansiyon yükselebiliyor, bazılarında ciddi oksijen düşüklükleri olabiliyor. O nedenle bunların belirlenmesi ve gruplandırılması için otopsi işlemi yol gösterici olacaktır.
Hem etkenin alt gruplarını hem de yaptığı hastalıkların çeşitlerini tanımlamak, kategorize etmek ve ona göre de tanı ve tedavi konusundaki rehberleri buna göre oluşturmak bilimsel veriye dayalı bir değerlendirme açısından gerçekten önemli.
Genel otopsi kuralları gereği bütün doku ve organların örneklenip, buralarda oluşabilecek hasarların değerlendirilmesi öncelikle görsel olarak makroskopik daha sonra da mikroskopik değerlendirme, patolojik değerlendirme alınan örneklerden mikrobiyolojik değerlendirmeler standart olarak yapılıyor.
SARS-CoV-2 virüsünün vücuda girmesiyle bazı kişilerde de nörolojik tutulmalar beyin etkilenimi ve buna bağlı bir takım semptomlar, bulgular ve yaşamsal riskin buradan daha ağırlıklı olarak vücudu etkilemesi söz konusu. Bu nedenle otopsi çok önemli bir faktör."
