Mevsim geçişlerinde yaşanan bitkinlik ve mutsuzluk hali, sadece hava değişimine bağlı olmayabilir. Uzmanlar, tiroid ve demir eksikliği gibi kronik sorunların mevsimsel depresyonu tetiklediğine dikkat çekerek, özellikle kadınları ve vardiyalı çalışanları uyarıyor.
Doğa uyanırken ruh halimiz neden karanlığa gömülüyor? Psikiyatri Uzmanı Doç. Dr. Oya Bozkurt, mevsimsel geçişlerin insan biyolojisi üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. Gün ışığının azalması veya artmasıyla birlikte vücudun iç dengesinin (biyoritim) zorlandığını belirten Bozkurt, bu uyum sürecinde yaşanan aksaklıkların ciddi psikolojik tablolara yol açabileceğini ifade etti.
Biyoritim bozulunca depresyon kapıyı çalıyor
Vücudun dış dünyaya uyum sağlama çabası, bazı bireylerde iyon dengesinin bozulmasıyla sonuçlanıyor. Bu durumun birkaç haftadan uzun sürmesi, basit bir yorgunluktan ziyade klinik bir soruna işaret ediyor. Doç. Dr. Bozkurt, mevsim dönüşlerinin sadece depresyonu değil; panik atak, anksiyete, uyku ve yeme bozukluklarını da tetikleyebileceğinin altını çiziyor. Özellikle biyoritmi hassas olan kişilerde bu geçiş dönemleri, duygu durum dalgalanmalarının en yoğun yaşandığı zaman dilimleri olarak öne çıkıyor.
Melatonin dengesi ve gizli tetikleyiciler
Kış aylarında artan karanlık, biyolojik saati düzenleyen melatonin hormonunun aşırı salgılanmasına neden oluyor. Bu hormonun fazlalığı, kişide yoğun uyku isteği, karbonhidrat tüketimine eğilim ve bitkinlik gibi belirtileri beraberinde getiriyor. Ancak uzmanlara göre risk faktörleri bununla sınırlı değil. Tiroid bozuklukları, demir eksikliği anemisi ve D vitamini yetersizliği olan bireyler, mevsimsel değişimlerden çok daha sert etkileniyor. Özellikle kadınların, mevsimsel depresyona karşı erkeklerden dört kat daha fazla yatkınlık gösterdiği belirtiliyor.
Güneş ışığı en doğal antidepresan
Mutluluk hormonu olarak bilinen serotoninin salgılanmasında güneş ışığının kritik bir rol oynadığını vurgulayan Doç. Dr. Bozkurt, vardiyalı çalışanların bu konuda daha büyük risk altında olduğunu belirtiyor. Gece çalışıp gündüz uyumak zorunda kalanların güneşten yeterince faydalanamaması, depresyon riskini artıran temel unsurlardan biri.
Peki, bu süreci nasıl yönetmeli?
Uzmanlar, mevsim geçişlerini daha sağlıklı atlatmak için şu önerilerde bulunuyor
Belirtiler kronikleşmeden bir uzmana danışın.
Mevcut fiziksel hastalıklarınızın (tiroid, anemi vb.) tedavisini aksatmayın.
Gün ışığından mümkün olduğunca fazla yararlanın ve düzenli egzersiz yapın.
İleri seviye durumlarda fototerapi, psikoterapi veya gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi seçeneklerini değerlendirin.
