Sağlıklı beslenme dünyasının en popüler aktörlerinden biri olan domates, bu kez tıp dünyasında yankı uyandıran büyük bir araştırmayla gündemde. İspanya’nın köklü kurumlarından Barselona Üniversitesi tarafından yürütülen ve tıp literatürünün saygın yayınlarından European Journal of Preventive Cardiology dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, domatesin kalp ve damar sağlığı üzerindeki güçlü koruyucu etkilerini bilimsel verilerle ortaya koydu. Prestijli PREDIMED projesi kapsamında gerçekleştirilen analizler, düzenli domates tüketiminin özellikle kronik hastalık riski taşıyan ileri yaş grubunda kan basıncını dengelemede kritik bir rol oynadığını gösteriyor.
7 Binden Fazla Katılımcı 3 Yıl Boyunca İnceleme Altına Alındı
Araştırmanın güvenilirliği ve derinliği, katılımcı sayısı ve takip süresiyle dikkat çekiyor. Yaşları 55 ile 80 arasında değişen, kardiyovasküler hastalık riski yüksek 7 bin 56 gönüllü tam 3 yıl boyunca mercek altına alındı. Katılımcıların çiğ domates, geleneksel domates sosları ve Akdeniz mutfağının vazgeçilmezi gazpacho (soğuk domates çorbası) tüketim alışkanlıkları detaylı anketlerle takip edilerek dört farklı beslenme grubu oluşturuldu.
Elde edilen sonuçlar oldukça çarpıcı: Her gün ortalama 110 gram (yaklaşık bir büyük boy) domates tüketen kıdemli yetişkinlerin, beslenme programında domatese neredeyse hiç yer vermeyenlere kıyasla çok daha dengeli ve sağlıklı bir kan basıncına sahip olduğu belirlendi.
Hipertansiyon Riskini Yüzde 36 Oranında Baltalıyor
Araştırmanın en dikkat çekici ve umut vaat eden bulgusu ise başlangıçta tansiyon problemi olmayan 1.097 katılımcı üzerinde yapılan analizlerde saklı. Günde bir büyük boy domatesi düzenli olarak tüketen kişilerin, yüksek tansiyon (hipertansiyon) hastalığına yakalanma riskinin yüzde 36 oranında azaldığı saptandı. Üstelik uzmanlar, mucizevi etkiler için devasa porsiyonlara gerek olmadığını; günde 44 ila 82 gram arasındaki küçük porsiyonların bile küçük tansiyon değerlerinde gözle görülür bir düşüş sağladığını raporladı.
Gizli Kahramanlar: Likopen ve Potasyum İkilisi
Peki, sadece 100 gramında yalnızca 20 kalori barındıran, su ve lif zengini bu mütevazı sebze bu etkiyi nasıl yaratıyor? Bilim insanları bu sorunun cevabını iki güçlü bileşene bağlıyor: Likopen ve Potasyum.
Damarların Kalkanı Likopen: Domatese kırmızı rengini veren bu güçlü antioksidan, damar çeperlerini hücresel hasarlara karşı koruyarak damar elastikiyetini artırıyor. Cambridge University Press tarafından yayımlanan destekleyici çalışmalar da likopenin zeytinyağı gibi sağlıklı yağlarla pişirildiğinde veya ısıtıldığında vücut tarafından çok daha yüksek oranda emildiğini gösteriyor.
Sodyum Dengeleyici Potasyum: Vücuttaki fazla sodyumu (tuzu) nötralize eden potasyum, damar duvarlarının gevşemesini sağlayarak kanın damarlarda daha rahat akmasına yardımcı oluyor ve doğrudan tansiyonu düşürüyor.
Herkes İçin Serbest mi? Bu Belirtilere Sahip Olanlar Dikkat Etmeli!
Domatesin kalp sağlığına faydaları saymakla bitmese de, uzmanlar "hastalık yoktur, hasta vardır" prensibini hatırlatarak önemli uyarılarda bulunuyor. Domatesin yüksek asit oranı nedeniyle gastroözofageal reflü ve mide ekşimesi problemi yaşayan kişilerin porsiyon kontrolüne dikkat etmesi, çiğ tüketim yerine iyice olgunlaşmış domatesleri tercih etmesi öneriliyor.
En ciddi uyarı ise böbrek hastalarına yönelik. Ulusal Böbrek Vakfı, domatesin salça, hazır sos, püre ve ketçap gibi konsantre formlarının aşırı yüksek oranda potasyum içerdiğinin altını çiziyor. Böbrek yetmezliği olan veya doktoru tarafından düşük potasyum diyeti verilen hastaların, vücutta ani potasyum yüklemesi yaşanmaması adına domates tüketimini mutlaka hekim gözetiminde planlaması gerekiyor.
Önemli Not: Araştırmacılar, bu çalışmanın gözlemsel bir analiz olduğunu hatırlatarak domatesin tek başına "mucizevi bir ilaç" olarak görülmemesi gerektiği konusunda hemfikir. Domates tüketimi; hekim tarafından reçete edilen tansiyon ilaçlarının, tıbbi tedavilerin veya düzenli egzersiz gibi sağlıklı yaşam alışkanlıklarının yerine asla ikame edilmemeli, beslenmeyi destekleyici bir unsur olarak görülmelidir.
