Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından gıda etiketleme yönetmeliğinde yapılan revizyonla birlikte ambalajlarda kullanılan ifadeler, görseller ve ürün sunumlarına yönelik önemli değişiklikler yürürlüğe giriyor. Tüketiciyi yanıltabilecek pazarlama söylemlerine sınırlama getirilirken, çocukları olumsuz etkileyebilecek ambalaj tasarımları için de yeni yasaklar devreye alındı. Düzenleme, hem market raflarını hem de toplu tüketim noktalarını yakından ilgilendiriyor.
Gıda etiketleri değişiyor mu, yeni düzenleme ne getiriyor?
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu’nda yaptığı revizyonla birlikte gıda etiketlerinde yeni bir dönem başlıyor. Yapılan değişikliklerle ürün ambalajlarında yer alan ifadelerin daha açık, denetlenebilir ve yanıltıcılıktan uzak olması hedefleniyor.
Yeni düzenleme kapsamında yalnızca etiket üzerindeki yazılar değil; ambalaj tasarımları, görseller, ürün isimleri ve pazarlama dili de denetime tabi tutulacak. Böylece tüketicinin satın alma kararını etkileyebilecek yanıltıcı unsurların önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Hangi ibareler kaldırıldı, hangi ifadeler yasaklandı?
Revizyon kapsamında en dikkat çeken değişikliklerden biri, ürünlerde kullanılan abartılı ve doğrulanması güç pazarlama ifadelerine yönelik oldu. Buna göre:
- “Yüzde 100 doğal”
- “En doğal”
- “Hakiki”
- “Tamamen katkısız”
- “Yüzde 100 katkısız”
gibi tüketiciyi yanıltabilecek iddiaların kullanımı yasaklandı.
Ayrıca bir ürünün içermediği maddeler üzerinden pazarlama yapılmasına da sınırlama getirildi. Özellikle “Palm yağı içermez” ve “Glukoz şurubu içermez” gibi ifadeler, yanıltıcı algı oluşturabileceği gerekçesiyle kısıtlama kapsamına alındı.
‘Doğal’, ‘taze’ ve ‘günlük’ ifadeleri için yeni kurallar neler?
Bakanlık, tüketicinin en çok dikkat ettiği pazarlama ifadeleri arasında yer alan “doğal”, “taze” ve “günlük” ibarelerine de net kriterler getirdi.
Yeni kurallara göre:
- “Doğal” ifadesi yalnızca ürünün hiçbir katkı veya ilave bileşen içermemesi halinde kullanılabilecek.
- “Günlük” ibaresi sadece raf ömrü 24 saat olan ürünlerde yer alabilecek.
- Dondurulmuş veya işlenmiş ürünlerde “taze” ifadesi kullanılamayacak.
- Ambalajlı ürünlerde “taze sıkılmış” ve “fırından taze” gibi ifadeler yasak olacak.
Bu değişiklikle birlikte özellikle market raflarında yer alan paketli ürünlerin etiketlerinde önemli dönüşüm bekleniyor.
Yanıltıcı görseller ve ambalajlar neden yasaklandı?
Yeni yönetmelik yalnızca yazılı ifadeleri değil, ürün ambalajlarında kullanılan görselleri de kapsıyor. Bakanlık, özellikle aroma ile üretilen ürünlerde gerçek meyve görseli kullanılmasını yasakladı.
Örneğin; içinde gerçek çilek bulunmayan ancak yalnızca çilek aroması kullanılan bir üründe çilek görseli yer alamayacak. Aynı şekilde “çilekli”, “peynirli” gibi ifadeler de yalnızca ilgili bileşenin gerçekten kullanılması halinde ambalajda bulunabilecek.
Sadece aroma içeren ürünlerde ise “aromalı” ibaresinin açık şekilde belirtilmesi zorunlu hale getirildi.
Çocukları etkileyen ambalajlar için hangi yasaklar geldi?
Revizyon kapsamında çocukların fiziksel ve psikolojik gelişimini olumsuz etkileyebilecek ürün tasarımlarına da sınırlama getirildi.
Buna göre:
- Şiddeti çağrıştıran figürler
- Silah görselleri
- Kafatası figürleri
- Beyin, göz, ayak gibi rahatsız edici semboller
- Klozet benzeri ürün tasarımları
gıda ambalajlarında kullanılamayacak.
Bakanlık, bu düzenlemeyle özellikle çocuklara yönelik pazarlanan ürünlerde daha güvenli ve sağlıklı bir görsel dil oluşturmayı hedefliyor.
Vegan ve bitkisel ürünlerde hangi isimler yasaklandı?
Yeni düzenlemeyle vegan ve vejetaryen ürünlerin isimlendirilmesine de sınırlama getirildi.
Bitkisel içerikli ürünlerde:
- “Vegan peynir”
- “Bitkisel yoğurt”
- “Vegan süt”
gibi hayvansal ürün çağrışımı yapan ifadeler kullanılamayacak.
Bu ürünler için yalnızca “bitkisel bazlı içecek” benzeri alternatif tanımlamalara izin verilecek. Böylece tüketicinin ürün içeriği konusunda yanlış yönlendirilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Yeni kurallar ne zaman uygulanacak?
Tarım ve Orman Bakanlığı, işletmelerin yeni sisteme uyum sağlayabilmesi için geçiş takvimi de belirledi.
Açıklanan plana göre:
- Ulusal çapta faaliyet gösteren zincir işletmeler için uyum süresi 1 Temmuz 2026 tarihinde sona erecek.
- Küçük ölçekli işletmeler ve esnaf için bazı teknik düzenlemelerde geçiş süresi 2027 yılının sonuna kadar devam edecek.
Bu tarihler itibarıyla yeni kurallara aykırı etiket ve ambalajların kullanımı sona erecek.
