Ramazan ayında oruç ibadetini yerine getiren vatandaşların en çok merak ettiği konulardan biri de kusmanın oruca etkisidir. Gün içinde mide bulantısı yaşayan ya da istem dışı kusan kişiler, “Oruçluyken kusmak orucu bozar mı?” sorusuna yanıt arıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yapılan açıklamalar, bu konuda net bir çerçeve ortaya koyuyor.
Oruç; imsak vaktinden iftara kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durmayı gerektiren bir ibadet olarak tanımlanıyor. Bu nedenle orucu bozan durumlar da bu temel ölçütler doğrultusunda değerlendiriliyor.
Oruçluyken kusmak orucu bozar mı?
Diyanet’e göre miktarı ne olursa olsun kendiliğinden gelen kusuntu orucu bozmaz. Kişi iradesi dışında gerçekleşen bu durumdan dolayı orucunu kaza etmek zorunda değildir. Aynı şekilde mideden aniden ağza yükselip tekrar mideye dönen şeyler de oruca zarar vermez.
Burada belirleyici olan unsur, kusmanın istem dışı gerçekleşmesidir. Oruçlu kişi kendisine hâkim olamayarak kusarsa, bu durum ibadetin geçerliliğini etkilemez. Dolayısıyla gün içerisinde mide rahatsızlığı nedeniyle oluşan ani kusmalar orucu bozmaz.
Diyanet’e göre isteyerek kusma orucu etkiler mi?
“Oruçluyken kusmak orucu bozar mı?” sorusunun cevabı, kusmanın nasıl gerçekleştiğine göre değişiyor. Diyanet’in aktardığı bilgilere göre kişinin kendi isteğiyle ve bilinçli şekilde ağız dolusu kusması hâlinde oruç bozulur. Bu durumda orucun kaza edilmesi gerekir.
Hz. Peygamber’in (s.a.s.) konuya ilişkin hadisi de bu ölçüyü ortaya koyuyor: “Oruçlu kimse kendisine hâkim olamayarak kusarsa ona kaza gerekmez. Her kim de kendi isteği ile kusarsa orucunu kaza etsin.” (Ebû Dâvûd, Savm, 32; Tirmizî, Savm, 25)
Bu rivayet doğrultusunda, irade dışı kusma ile bilinçli şekilde kusma arasında açık bir ayrım yapılıyor. İstemeden gerçekleşen kusma orucu bozmazken, kişinin parmağını boğazına götürmesi gibi yöntemlerle bilerek kusması orucun geçersiz sayılmasına neden olur.
Kendiliğinden kusmak ile isteyerek kusma arasındaki fark nedir?
Kendiliğinden kusmak, mide rahatsızlığı, ani bulantı ya da sağlık kaynaklı nedenlerle kişinin kontrolü dışında gerçekleşir. Bu durumda oruç geçerliliğini korur ve herhangi bir kaza gerekmez.
İsteyerek kusma ise kişinin bilinçli bir müdahaleyle kusmayı sağlamasıdır. Ağız dolusu gerçekleşen bu kusma sonrasında oruç bozulur ve gününe gün kaza edilmesi gerekir. Ancak bu durumda keffâret gerekmez; yalnızca bozulan günün telafi edilmesi yeterlidir.
Dini kaynaklarda yer alan görüşlere göre, burada esas olan kasıt unsurudur. İbadetin bozulması için fiilin bilinçli ve isteyerek yapılması gerekir.
Kusunca orucunun bozulduğunu zannedip yemek içmek ne olur?
Diyanet’in açıklamalarında dikkat çeken bir diğer husus da yanlış kanaatle hareket edilmesidir. Kişi istemeden kustuğu hâlde orucunun bozulduğunu zannederek yemeye ve içmeye devam ederse, bu durumda oruç bozulur.
Çünkü burada artık bilinçli bir yeme ve içme fiili söz konusudur. Ancak böyle bir durumda keffâret değil, yalnızca gününe gün kaza gerekir. İslam hukukçularının eserlerinde de bu görüşe yer verilmektedir.
Bu nedenle oruçlu kişinin, kusma sonrası durumunu doğru değerlendirmesi önem taşır. İstem dışı kusmanın orucu bozmadığını bilmek, hatalı bir davranışın önüne geçilmesini sağlar.
Oruç ibadetinde temel ölçü nedir?
Oruç ibadetinin temel amacı; yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durarak nefsi terbiye etmektir. Bu çerçevede orucu bozan durumlar da genellikle beslenme ve bedensel tatminle ilişkilendirilir.
Kusma, doğrudan bir beslenme eylemi olmadığı için ancak kasıtlı şekilde yapıldığında oruca zarar verir. Kendiliğinden gerçekleşen durumlar ise ibadetin özüne aykırı kabul edilmez.
Sonuç olarak, “Oruçluyken kusmak orucu bozar mı?” sorusunun yanıtı kusmanın şekline göre değişir. Diyanet’e göre kendiliğinden kusmak orucu bozmaz. Ancak kişinin isteyerek ağız dolusu kusması hâlinde oruç bozulur ve kaza edilmesi gerekir. Yanlışlıkla orucunun bozulduğunu düşünerek yemek içmek ise orucu geçersiz kılar ve gününe gün kaza gerektirir.
