Kristallerin sakin ve hareketsiz yapılar olduğu fikrini unutma zamanı. Almanya ve ABD’den araştırmacılar, sürekli dönen parçacıklardan oluşan bambaşka bir kristal türüyle karşılaştı. Bu kristaller gerilmek yerine burkuluyor, bazen dağılıyor ama sonra yeniden bir araya geliyor.
kristaller artık yerinde durmuyor
Bu yeni kristallerin yapıtaşları sabit değil, sürekli dönüyor. Parçacıklar arasındaki etkileşim de alışıldık değil. Kuvvetler doğrudan çekmek yerine yanlara doğru etki ediyor. Sonuç? Beklenmedik davranışlar.
Araştırmacılar bu durumu “transversal etkileşimler” olarak adlandırıyor. Kulağa teknik gelse de ortaya çıkan tablo oldukça eğlenceli: Hareket eden bir katı.
çekince uzamıyor, dönmeye başlıyor
Günlük hayatta bir cismi çekersen uzar. Bu kristallerde işler tersine dönüyor. Çekilen kristal uzamıyor, kendi etrafında burkuluyor.
Katı bir maddenin bükülerek tepki vermesi, fiziğin alışılmış kurallarını ters yüz ediyor. Bu özellik, gelecekte ilginç mekanik oyuncaklardan akıllı malzemelere kadar pek çok alana ilham verebilir.
dağılan ama kaybolmayan yapılar
Bu kristaller bazen hiçbir dış etki olmadan parçalanıyor. Dönen parçalar birbirini fazla zorladığında yapı küçük parçalara ayrılıyor. İlginç olan şu: Bu parçalar tamamen kopup gitmiyor. Uygun koşullarda yeniden birleşip kristali tekrar oluşturabiliyor.
Adeta dağılıp toparlanan bir lego seti gibi.
büyümek her zaman iyi değil
Klasik kristaller fırsat buldukça büyür. Bu sistemde ise büyük kristaller kararsızlaşıyor ve parçalanıyor. Küçük olanlar ise belli bir noktaya kadar büyüyüp duruyor.
Bilim insanları, bu dengenin dönme hızıyla doğrudan bağlantılı olduğunu söylüyor. Yani kristalin boyutunu aslında hareket belirliyor.
kusurlar bile hareketli
Bu kristallerde kusurlar bile sıradan değil. Sabit durmak yerine hareket ediyorlar. Üstelik dışarıdan müdahaleyle bu kusurlar yönlendirilebiliyor. Bu da kristalin özelliklerinin ayarlanabileceği anlamına geliyor.
Araştırmacılara göre bu keşif sadece yeni bir malzeme değil, katı maddeye bakış açısını değiştiren yeni bir oyun alanı. Dönen kristaller, fiziğin ciddi dünyasına şaşırtıcı bir eğlence katıyor.
