Teknoloji dünyası, yapay zekanın iş gücü yönetimindeki rolünü tartışırken, sosyal medya devi Meta büyük bir hukuk savaşıyla karşı karşıya kaldı. Şirketin, gerçekleştirdiği kitlesel işten çıkarma süreçlerinde çalışanları belirlemek için yapay zeka sistemlerini kullandığı ve bu algoritmaların hamilelik, doğum veya sağlık izninde olan personeli haksız yere hedef aldığı iddia edildi. Onlarca eski çalışan, ayrımcılığa uğradıkları gerekçesiyle California federal mahkemesinde Meta’ya karşı toplu dava açtı.
Fare Hareketleri ve Klavye Vuruşları Performans Kriteri Oldu
Dava dilekçesinde yer alan iddialara göre Meta; yaklaşık 8 bin kişinin işine son verirken yöneticilerin birebir gözlemleri yerine, çalışanların dijital ayak izlerini takip eden yapay zeka tabanlı veri araçlarını devreye soktu. Sistem; personelin klavye tuş vuruşlarını, fare hareketlerini ve sistemdeki aktif kalma sürelerini anlık olarak izleyerek her çalışana bir performans puanı verdi.
Ancak bu dijital takip mekanizması, yasal haklarını kullanarak doğum veya sağlık iznine ayrılan çalışanlar için adeta bir tuzağa dönüştü. İzinli oldukları süre boyunca bilgisayar başında bulunmayan ve doğal olarak sisteme veri akışı sağlamayan personeller, yapay zeka tarafından otomatik olarak "düşük performanslı" olarak etiketlendi ve işten çıkarılacaklar listesinin en üst sıralarına yerleştirildi.
Doğumuna İki Gün Kala İşsiz Kaldı
Dava dosyasında paylaşılan çarpıcı insan hikayeleri, algoritmik sistemlerin yarattığı mağduriyeti gözler önüne seriyor. Davacılar arasında yer alan bir veri bilimci, yasal doğum öncesi iznini kullandığı sırada, doğum yapmasına sadece iki gün kala işine son verildiğini öğrendi.
Bir diğer davacı mühendis ise geçirdiği fiziksel bir sakatlık nedeniyle rapor aldığı dönemde performans puanının yapay zeka tarafından düşürüldüğünü belirtti. Sağlık izninin henüz 16. gününde olan bir başka yönetici ise hiçbir insani değerlendirme süreci işletilmeden sistem tarafından sistem dışına itildiğini iddia etti.
Sürecin Durdurulması ve Bağımsız Denetim Talebi
Çalışanları temsil eden hukukçular, mahkemeden işten çıkarma işlemlerinin resmi olarak tamamlanacağı tarihe kadar sürecin acilen durdurulmasını talep ediyor. Avukatlar, Meta'nın kullandığı yapay zeka algoritmalarının bağımsız bir kurul tarafından denetlenmesi gerektiğini savunuyor. Davacı taraf, sürecin durdurulmaması halinde çalışanların sağlık sigortalarını, birikmiş haklarını ve kritik vize statülerini kaybederek telafisi imkansız zararlarla karşılaşacağını vurguluyor.
Meta Suçlamaları Reddetti: "Kararları Her Zaman İnsanlar Alır"
Hakkındaki iddialara yanıt veren Meta yönetimi ise suçlamaları kesin bir dille reddetti. Şirket sözcüsü, organizasyonel kararların ve işten çıkarma süreçlerinin hiçbir zaman yapay zekaya devredilmediğini, kararların her zaman insan yöneticiler tarafından titizlikle alındığını savundu.
Ancak davanın arka planında, Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in daha önce başlattığı ve büyük tepki çeken "çalışan izleme programı" yatıyor. Akıllı çalışan davranışlarını modellemek amacıyla klavye hareketlerinden e-posta yazışmalarına kadar her şeyi mercek altına alan bu izleme sistemi, çalışanların gizlilik haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle imzaladığı ortak dilekçe sonrası geçtiğimiz haziran ayında askıya alınmıştı. Mahkemenin vereceği karar, yapay zekanın insan kaynakları yönetimindeki geleceği açısından tarihi bir emsal teşkil edebilir.
