ODTÜ Uzay ve Hızlandırıcı Teknolojiler Uygulama ve Araştırma Merkez Müdürü Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, geleceğin dünyasında güç dengelerinin yeryüzünden uzaya taşınacağını belirterek, yapay zeka ve veri güvenliği konularında kritik uyarılarda bulundu.
Eskişehir Türk Ocağı’nda düzenlenen etkinlikte konuşan Prof. Dr. Melahat Bilge Demirköz, önümüzdeki yarım asırda uluslararası ilişkilerin temel ekseninin değişeceğini vurguladı. Jeopolitik kavramının yerini hızla astropolitikaya bırakacağını belirten Demirköz, uzaydaki varlıkların kontrolünün stratejik bir zorunluluk haline geldiğine dikkat çekti.
Yapay zekada büyük yanılgı: Veri mi, akıl mı?
Yapay zekanın kendi başına bir iradeye sahip olduğu yönündeki yaygın kanının yanlış olduğunu belirten Demirköz, bu sistemlerin sadece kendilerine sunulan verilerle şekillenen birer araç olduğunu ifade etti. Büyük dil modellerinin fiziksel dünyayı anlama konusunda henüz emekleme aşamasında olduğunu söyleyen uzman isim, "Yapay zeka şu an sadece kelimeler üzerinden dünyayı anlamlandırıyor. Ancak önümüzdeki beş yıl içinde, fizik, kimya ve biyoloji kurallarını bizim gibi algılayabilen 'dünya modelleri' devrim yaratacak" dedi.
Bedava hizmetlerin gizli maliyeti
Ücretsiz olarak sunulan yapay zeka araçlarının kullanıcılar için birer veri madenine dönüştüğünü hatırlatan Prof. Dr. Demirköz, "Eğer bir hizmete ücret ödemiyorsanız, aslında ürün sizsiniz demektir. Paylaştığınız her bilgi, sağlık verileriniz ve yaşam tarzınız, pazarlama şirketleri için birer analiz malzemesi olarak satılıyor" uyarısında bulundu. Sağlık verilerinin kullanımı konusunda ise devlet denetimindeki anonim sistemlerin, halk sağlığı yararına kullanılabileceğini belirterek ayrım yaptı.
Uzayda tekelleşme riski ve yeni maden sahaları
Uzaydaki trafiğin yönetimi konusunda Eylül 2023 itibarıyla ciddi bir tekelleşme yaşandığını belirten Demirköz, uzaydaki varlıkların yarısının tek bir kişinin kontrolünde olduğunu hatırlattı. Uzay madenciliği tartışmalarına da değinen uzman, göktaşlarından ziyade deniz altındaki polimetalik nodüllerin ekonomik değerinin daha hızlı bir yarışa sahne olacağını öngördü.
Türkiye'nin uzay bilimi karnesi
ODTÜ İVMER bünyesinde yürütülen çalışmalara da değinen Prof. Dr. Demirköz, Türkiye’nin uzay radyasyonu ve kozmik ışın analizleri konusunda önemli bir merkez haline geldiğini belirtti. Astronot Tuva Cihangir Atasever’in uçuşu dahil olmak üzere, birçok yerli proje için radyasyon testleri ve malzeme geliştirme süreçlerinin başarıyla yürütüldüğünü ifade eden Demirköz, kuantum hesaplama ve teorik fizik alanındaki çalışmalarla Türkiye’nin uzay yarışında iddialı olduğunu sözlerine ekledi.
