Tıp ve biyoteknoloji dünyası, ilaç geliştirme süreçlerini baştan sona değiştirecek tarihi bir dönüşümün eşiğinde. İngiltere, bilimsel araştırmalarda hayvan kullanımını asgari düzeye indirmek ve ilaç testlerinin doğruluk oranını artırmak amacıyla 20 milyon sterlin bütçeli dev bir araştırma merkezini faaliyete geçiriyor. Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) bünyesindeki hastalardan alınacak canlı hücrelerle laboratuvar ortamında geliştirilecek "mini organlar" (organoidler), tıp araştırmalarında yeni bir dönemin kapısını aralayacak.
Laboratuvarda Canlanan Biyolojik Kütüphane
Kurulacak tesiste, gerçek insan organlarının ve dokularının karmaşık hücresel özelliklerini milimetrik ölçekte taklit edebilen yapılar üretilecek. Genellikle 1 milimetreden daha küçük boyutlarda tasarlanan bu mikro dokular, devasa bir "organoid kütüphanesi" altında toplanacak. Hazırlanan biyolojik kütüphane; hem üniversitelerin temel tıp araştırmalarına hem de yeni nesil tedavi geliştirme yarışındaki küresel ilaç devlerinin kullanımına sunulacak.
İlk Hedef Bağırsak Hastalıkları ve Kanser
On yılı aşkın süredir üzerinde çalışılan organoid teknolojisi, hastalıklı dokuların hücresel düzeyde nasıl tepki verdiğini ve potansiyel ilaçlara ne şekilde yanıt sunduğunu anlık olarak gözlemleme imkânı tanıyor.
Programın ilk fazında, tedavisi oldukça zorlu süreçler içeren Crohn ve ülseratif kolit gibi kronik inflamatuvar bağırsak hastalıklarına (IBD) odaklanılacak. Ardından süreç genişletilerek:
Kanser araştırmalarında kullanılacak tümör modelleri,
Nörolojik rahatsızlıkların gizemini çözecek elektriksel olarak aktif mini beyin dokuları,
Kalp rahatsızlıkları için canlı kalp kası modelleri üretilecek.
Klinik Deneylerdeki %90’lık Başarısızlık Duvarı Aşılacak
Geleneksel ilaç geliştirme süreçlerinin en büyük çıkmazlarından biri, hayvan testlerinden başarıyla geçen moleküllerin insan üzerindeki klinik deneylerde yetersiz kalması. İstatistikler, hayvanlar üzerinde olumlu sonuç veren ilaç adaylarının %90'ından fazlasının insan vücudunda beklenen etkiyi gösteremediğini veya öngörülemeyen yan etkiler nedeniyle elendiğini ortaya koyuyor.
Yeni merkez sayesinde etkisiz ya da hatalı ilaç adayları, henüz deneme süreçlerinin ilk aşamasında, doğrudan insan dokuları üzerinde test edilerek hızlıca elenecek. Böylece hem milyarlarca dolarlık zaman ve kaynak israfının önüne geçilecek hem de deney hayvanlarının kullanımı ciddi oranda azaltılacak.
Geleceğin Sağlık Vizyonu: Kişiye Özel Tedavi
Uzmanlar, organoidlerin kısa vadede hayvan canlı modellerini tamamen ortadan kaldıramayacağını; çünkü bazı karmaşık hastalıkların yanıtı için tüm bir metabolizmanın bütüncül olarak incelenmesi gerektiğini belirtiyor. Ancak bu yöntemin, deneysel süreçlerde kullanılan hayvan sayısını dramatik biçimde düşüreceği kesin gözüyle bakılıyor.
Dahası, doğrudan hastaların kendi hücrelerinden üretilen bu mini dokular, gelecekte her hastanın kendi biyolojik yapısına en uygun ilacın seçildiği "kişiye özel tıp" (hassas tıp) çağını gerçeğe dönüştürmede kilit bir rol oynayacak.
