Sosyal medya platformlarının zihinsel sağlık üzerindeki olumsuz etkileri uzun süredir tartışma konusuyken, ABD yargısından teknoloji dünyasını temelinden sarsacak tarihi bir hamle geldi. Facebook ve Instagram'ın çatı kuruluşu Meta, genç kullanıcıları kasıtlı olarak platformlara bağımlı hale getirecek algoritmalar tasarlamak ve dijital güvenlik önlemleri konusunda toplumu yanıltmakla suçlanıyor. ABD'deki eyaletler tarafından açılan dev davalarda, şirkete kesilmesi öngörülen faturanın 1,4 trilyon dolara kadar ulaşabileceği belirtildi. Bu astronomik ceza talebi, Meta'nın yaklaşık 1,5 trilyon dolar olan toplam borsa piyasa değerini neredeyse tamamen eritebilecek bir finansal felaket anlamına geliyor.
Ceza Formülü: Genç Kullanıcı Sayısı Çarpı Eyalet Yasaları
Bu devasa hukuk savaşının fitili ilk etapta California, Colorado, Kentucky ve New Jersey eyaletleri tarafından ateşlendi. Mahkeme salonlarında dile getirilen ceza hesaplama yöntemi ise oldukça dikkat çekici. Davacı eyaletler, Meta’nın manipülatif tasarımlarından doğrudan etkilendiği tahmin edilen milyonlarca genç kullanıcının sayısını, yerel tüketiciyi koruma yasalarında öngörülen kişi başı para cezası limitleriyle çarparak bu rekora ulaştıklarını beyan ettiler.
Meta kanadı ise bu hesaplama tekniğine çok sert tepki gösteriyor. Şirket avukatları tarafından mahkemeye sunulan savunma dosyasında, iddiaların hiçbir somut kanıtla desteklenmediği aktarılırken, "Tüketiciyi koruma uygulamaları tarihinde bu büyüklükte bir cezai yaptırımın eşi benzeri görülmemiştir" ifadelerine yer verildi.
29 Eyaletten Federal Mahkemede "COPPA" İttifakı
Teknoloji devine yönelik adli kuşatma sadece dört eyaletle de sınırlı kalmadı. Bu eyaletlerin yanı sıra 29 ABD eyaleti daha birleşerek Meta’ya karşı federal mahkemede ortak bir cephe açtı. Hazırlanan kapsamlı iddianamelerde, şirketin Çocukların Çevrimiçi Gizliliğini Koruma Yasası'nı (COPPA) açıkça çiğnediği savunuluyor. Meta'nın, ebeveynlerin yasal onayı ve bilgisi olmadan reşit olmayan çocuklara ait kişisel verileri sistematik olarak topladığı ve ticari çıkarları doğrultusunda işlediği iddia ediliyor.
Sürecin takvimi de netleşmeye başladı. ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers, önümüzdeki ağustos ayında gerçekleştirilecek kritik duruşmada hem federal düzeydeki COPPA ihlallerini hem de dört ana eyaletin tüketici hakları ihlali suçlamalarını masaya yatıracak. Hukuk savaşı burada da bitmeyecek; 14 farklı eyaletin kendi bağımsız yerel mevzuatlarına dayanarak açtığı ek davalar ise Şubat 2027'de düzenlenecek ayrı bir duruşma takvimiyle karara bağlanacak.
"Netflix İzlemek Gibi" Savunmasına Sağlık Dünyasından Yanıt
Meta yönetimi, yasal savunmalarında "sosyal medya bağımlılığı" kavramının tıp dünyasında ve psikiyatri literatüründe resmi olarak kabul edilmiş bir klinik hastalık veya tanı olmadığını öne sürerek suçlamaların hukuki zeminden yoksun olduğunu savunuyor. Hatta geçmiş dönemde Instagram Başkanı Adam Mosseri, platform kullanım alışkanlıklarını bir Netflix dizisini arka arkaya (binge-watch) izlemeye benzeterek durumun normal olduğunu iddia etmişti.
Ancak tıp dünyasından bu savunmaya şerh geldi. Amerikan Psikiyatri Birliği (APA), sosyal medya bağımlılığının mevcut resmi tanı kılavuzlarında henüz bağımsız bir teşhis kodu olarak yer almadığını doğrulamakla birlikte, bu durumun siber bağımlılık gerçeğinin ve yarattığı psikiyatrik tahribatın var olmadığı anlamına gelmeyeceğini net bir dille açıkladı. Ağustos ayında basına kapalı kapılar ardında başlayacak olan duruşmalar, dijital platformların gelecekteki tasarım ve hukuki sorumluluk sınırlarını yeniden çizecek.
