Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi ve İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü Dr. Öğretim Üyesi İlyas Kaya, sosyal medya algoritmalarının çalışma sistemine ilişkin açıklamalarda bulundu.
Kaya, sosyal medya bağımlılığının bireyin günlük yaşamında olumsuz sonuçlar ortaya çıkmasına rağmen sosyal medya kullanımını kontrol edememesi olarak tanımlandığını belirtti. Sosyal medya platformlarının kullanıcıları platformda tutmak amacıyla çeşitli algoritmalar kullandığını ifade eden Kaya, bu sistemlerin kullanıcıların ilgi alanlarını takip ederek içerik sunduğunu söyledi.
Kaya, platformların kullanıcı davranışlarını analiz ettiğini belirterek, “Bu yolla size benzer ve daha çekici içerikleri art arda göstermeye başlar.” dedi.
Duygusal Tepki Yaratan İçerikler Öne Çıkarılıyor
Sosyal medya platformlarında özellikle duygusal tepki oluşturan içeriklerin daha fazla öne çıkarıldığını belirten Kaya, bu sistemin kullanıcıların platformda daha fazla zaman geçirmesine neden olduğunu ifade etti.
Kaya, “Özellikle neşe, öfke, korku, merak ve haz gibi duygusal tepki yaratan içerikler öne çıkarılır ve kişiye özel algoritmalar oluşturulur. Ayrıca sonsuz kaydırma özelliğiyle bir ‘dur’ noktası oluşmaz.” değerlendirmesinde bulundu.
Platformların temel amacının kullanıcıların daha fazla reklam görmesini sağlamak olduğunu dile getiren Kaya, bu durumun platformların gelir modelinin önemli bir parçası olduğunu belirtti.
“Dijital Kumar Makineleri” Benzetmesi
Algoritmaların kullanıcıların psikolojik eğilimlerini hedef aldığını ifade eden Kaya, merak, onay ihtiyacı ve dopamin gibi psikolojik unsurların bu sistemlerde önemli rol oynadığını söyledi.
Kaya, sosyal medya algoritmalarını “dijital kumar makineleri” olarak tanımlayan uzmanların bulunduğunu belirterek, bu sistemlerin kullanıcıya görmek istediği içerikleri sunarak platform kullanımını artırdığını dile getirdi.
Çocuk ve Gençlerde Psikolojik Sorunlara Yol Açabiliyor
Aşırı sosyal medya kullanımının özellikle çocuk ve ergenlerde çeşitli psikiyatrik sorunlarla ilişkilendirildiğini belirten Kaya, klinik gözlemlerde ve bilimsel çalışmalarda bu durumun sıkça karşılaşıldığını ifade etti.
Kaya’ya göre aşırı sosyal medya kullanımı; majör depresif bozukluk, anksiyete bozuklukları, uyku problemleri, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, beden dismorfik bozukluk ve yeme bozuklukları gibi psikolojik sorunlarla ilişkilendirilebiliyor. Ayrıca siber zorbalık, çocuk istismarı ve travma sonrası stres bozukluğu gibi risklerin de gündeme gelebildiği belirtiliyor.
Sosyal Medya Yasakları ve Denetimler Tartışılıyor
Dünyanın birçok ülkesinde sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkileri nedeniyle çeşitli düzenlemeler gündeme geliyor. Özellikle 16 yaş altındaki kullanıcılar için sosyal medya kısıtlamaları tartışılan konular arasında yer alıyor.
Kaya, dijital bağımlılıkların etkilerinin ilerleyen yıllarda daha fazla fark edilebileceğini belirterek, yasaklar, kısıtlamalar ve denetimlerin gündeme gelmesinin doğal olduğunu ifade etti.
Dijital Okuryazarlık Öne Çıkıyor
Bağımlılıkla mücadelede en önemli yaklaşımın hiç bağımlı olmamak olduğunu belirten Kaya, çocukların küçük yaşta yoğun ekran ve sosyal medya kullanımına maruz kalmasının azaltılması gerektiğini söyledi.
Kaya, çocukları tamamen dijital dünyadan izole etmenin mümkün olmadığını belirterek dijital okuryazarlığın önemine dikkat çekti. Denetim ve kısıtlamaların tek başına yeterli olmadığını ifade eden Kaya, çocuklara yaş ve gelişim seviyelerine uygun sosyal medya kullanımının öğretilmesi gerektiğini vurguladı.
Sosyal Medya Bağımlılığı İçin Öneriler
Sosyal medya kullanımını azaltmak isteyenler için bazı önerilerde bulunan Kaya, uygulama bildirimlerinin kapatılmasının etkili yöntemlerden biri olduğunu söyledi. Uygulamalara süre limitleri koymak, yatmadan önce telefonu bırakmak ve telefonu çalışma alanından uzak tutmak da öneriler arasında yer aldı.
Ayrıca sosyal medya kullanımının neden yapıldığını sorgulamanın ve gerçek hayatta keyif veren aktiviteleri artırmanın da önemli olduğunu belirten Kaya, gerekli durumlarda profesyonel psikolojik destek alınabileceğini ifade etti.
